Skip to main content

Full text of "Eshirt"

See other formats




do shgrig 

larvrm OOLv- 




ls, 6d. glan i 

tvíá a bost, ls. 9c 

SéATWA. By Canon 5 Leary, 

Complete Edition. 2S. net ; by post, 2S. 40Í. 
School Edition, in three parts. 

Part I. Pages 1 to 105. 9d. net ; by post, nd. 
Part II. Pages 106 to 201. is. net ; by post, is. 2d. 
Part III. Pages 202 to 300. is. net ; by post, is. 2d. 

VOCABULARY TO SéATmA. With íull explanation 

of the idioms. 121 pages, double columns. 2s. net ; by 
post, 2S. 2d. 

eiSIUU. An ancient Lilliputian story, given in modern 
Irish by Canon 0'Leary. oA net ; by post, lojd. 

VOCABULARY TO eismc. 56 pages, double 
columns. 9d. net ; by post, iod. 

Aesop A tAmig so n-éimrm. (First Series.) 

By Canon OXeary. With a vocabulary. 6d. net ; by 
post, 7d. 
ENGLISH TRANSLATION OF Ae r op a «11115 50 
h-éittmn. By Canon OXeary. 3d. net ; by post, 4d. 

Aesop a t^m.15 50 ti-éiftmn. cxwaxac a x>ó c 

(Second Series.) New Series of Aesop's Fables. By Canon 
0'Leary. With notes and vocabulary. is. net ; by post a 
is. ijd. 
An CtlAOS-T)eArhAn. A modern Irish version by 
Canon OXeary of the ancientstory Aiftiri5 e ™ eic Cotistitine. 
With a vocabulary. is. 6d. net ; by post, is. gá. 

niAíh. A historical novel. By Canon 0'Leary. 

4S. 6d. net ; by post, 4S. nd. School Edition, 3S. 6d. net ; 
by post, 3S. nd. 
mion-CAmu. An easy Irish Phrase-boolc (with 
English). By Canon OXeary. 

Part I. — On the use of if and cÁ. 3d. net ; by posc, 4^. 

Part II.— On the use of Verbs. 3d. net ; by posí, 4d. 

Part III. — On the use of Prepositions.; by post, 

7 d. 

An t>eAtAC 1311 lt)e. A short play of the tirne of 

Red Hugh O'Donnell. 4^- net ; by post, 5d. 

An spuro; t>AS >óAttAin \ &&xx ua^ób saoh 

Three short plays. 2d. net ; by post, 2 Jd. 


The Irish Book Company,6 D'Olier St, Dublin. 



do shgríg ón sheana shgiál 






0' ! 

Fógarhar gach ceart er cosnav. 

L wL 



The story here given in modern Irish and in a 
slightlv extended form, under the title of Eshirt, 
is contained in the first part of Aidedh Fergusa, 
" The death of Fergus," as it appears in the Silva 
Gadelica of Standish Hayes 0'Grady ; that part, 
namely, which deals with Eachtra ríg thuaithe 
luchra is lupracán go hEamhain, and recounts the 
adventures, both of the little people at the court 
of Fergus, and of Fergus' dwarf in the country of 
the little people, among whom he is reckoned a 

As regards the spelling it should be noted that 
in the speech the n of the deíinite article singular 
is not pronounced, as a rule, when the article 
occurs between consonants. When it occurs in 
that position in this text it is omitted, except in 
cases where the omission might cause confusion 
to learners. In the group of words in which t 
follows l, It or Ih may be used as dálta dálha, fáilti 
fáilhi. Either is correct according to usage. 
Usage also varies in the pronunciation of some 
individual words such as gahéngi or gach éngi, 
" evervone," gahárod or gach án rod, " evervthing/' 
árod or dn rod, " anvthing." 


The following table shows the endings of the reguiar 
verbs in (i)m [A] and ím [B] as they occur in the text. 

Class A. Class B. 



Pl. Sg. 




-míd -ím 




-(e)an shiv -ír 

-íon shiv 
-yn shiv 



-id -íon 


Autonomous -tear, -tar. -ítear 






1. -ing 



2. -há 

-ach shiv 

-íoch shiv 

3. -ach 








Note : — In regular verbs in -im the principal sign of 
the future is an h added to the stem (as a general rule the 
stem oi the verb can be formed by removing the ending 
of the pres. ind. sg. 1). If the stem ends in c, p or t, the 
h has no effect on the pronunciation, and is not written ; 
for example, bacuim, fut. sg. 1 bacad ; cahim, cahad ; 
titim, titaad ; S is pronounced somewhat stronger in the 
future, and is written SS, as fásim, fássad. If the stem ends 
in b, d or g the effect of the h is to unvoice these, so 
that they become, respectively, p, t, C ; for example, 
preabuim, fut. sg. 1 preapad ; troidim, troitead ; tóguim, 
tócad. Some verbs have a special stem for the future as, 


berim, fut. sg. 

1 biárhad ; 

gaaluim, geaulhad ; taguií 

tiucad ; etc. 





l. ~(h)ad 




2. -(h)ir 

(h)a shiv -óir 

-ó shiv 

3. -(h)aj(before 
-(h)l jshé or 


-Ó (before Shé oi 














1. (h)ing 




2. -fá 

-(h)ach shiv -ófá 


3. (h)ach 




Autonomous -fí 


ófí (ófy) 







i. -(e)as 






2. -(u)ish 



— úir 

3. (no ending) 


-i, -a (before 


shé or shí) 



Autonomous -(e)ag 

íog, -yg 

Note. — The past sg. 3 has generally the same form as the 
stem, except that the initial letter,. if an aspirable con- 
sonant, is aspirated ; for example, moluim, vol ; CUÍrím, 


In A the endings of the pres. subj. are the same as those 
of the future, without the h (but the íinal -g of the 3 sg. 
is generally dropped before consonants) . In both A and B 
those of the past subj. are the same as the imperf. ind. 




In B. 

the endings of the pres. 

subj. are 



1. -íod 



2. -ír 

-í shiv 

3. -í(g) 












(same form as 

s -ig -i 









Autonomous ■ 

-tear, -tar -í 



(See An Cónggar, pt. 1, p. 16.) 

The following words cause aspiration of the initial letter 
of the next word in the sentence : — a ' his,' ' its ; ' a ' to ' 
or ' íor ' ; á ' to his,' or ' for his ' or ' for its ' ; a, relative 
particle preíixed to verbs ; an ' the,' before the nom. and 
acc. sg. fem.; an, ' the,' before gen. sg. masc. ; án, ' one,' 
' any ' ; ba, b', cond., past ind., or past subj. oí is ; the 
preps. de, do, d' ; do, t', ' thy (your) ' ; the prep. fé ; the 
conjcts. má (if), and ó (since) ; mo, m' (my), the prep. ó ; 
any word used as a qualifving prefix, as, ana-vuar, 
' very big ' ; mí-viásach, ' unmannerly.' 

The imperf. ind., cond., past ind. and past subj. forms 
of the verb, and any form oí the verb when in relative 
position are regularly aspd., save (1) when preceded by 
ná, (2) when preceded by an eclipsing word, (3) in the 
autonomous forms, (4) in the case of is. An adj . f ollowing 


a íem. noun in the nom. voc. or acc. sg., or a masc. 
noun in the gen. or voc. sg., or nom. pl. ending in a 
cons. is regularlv aspd. 


(See An Cónggar, pt. 1, p. 16.) 

The following words cause eclipsis of the initial letter 
of the next word in the sentence : — a, an, the interrogative 
particle ; the prep. a, ' in ' ; the poss. adjs. a, ' their,' 
ár, 'our,' Úr, ' your ' ; the rel, a governed by a prep. , a, 
' all that ' ; the conjcts. dá, ' if ' ; gO, ' until,' ' that ' ; 
sar a, 'ere,' ' before ' ; the article preceded by any of 
the simple preps., except den, don, and sa, san, ' in the,' 
' into the,' which generally aspirate. 

r is usually attenuated after an aspirating word. 


The article in the nom. and acc. sg. masc. prefixes t to 
words beginning with a vowel. 


Initial s and Sh become t after the article in the nom. 
and acc. sg. fem., gen. sg. masc. and sometimes dat. sg. 
masc. or fem. ; and after án, ' one ' or ' any.' 


h- is prefixed to words beginning with vowels after 
a/ her ' ; na, ' the,' before gen sg. fem. and nom. and acc. 
pl. ; the preps. le, ' with,' gO, ' to/ and á ( = as) ' out of ' ; 
trí, ' three,' shé, ' six/ cho, ' so ' or 'as'; the negative 
particle ná ; ns', the neg. of is ; therel. part. a and do and 
the neg. parts ní and nár before autonomous forms. 


11. 31, 1419, 1908 and 3009 forvó 
1. 293 
1. 495 
1. 599 
1. 831 
1. 1101 
1. 1131 
1. 1202 
1. 1337 
1. 1450 
1. 1847 
1. 2051 
1. 2361 
1. 2438 
1. 2484 
1. 2644 

vó read vó. 


,, íssad. 


,, duaruísh. 


,, ferigi. 


,, chnucahas 

agus a 

,, agus iad a. 


,, inish. 


,, Grueg. 

hig go 

,, hig shí go. 


,, Chúig' 


,, acú. 


, Gheóimíd. 


, aihish. 

measach , 

, meassach. 

neósad , 

, neóssad. 

cúigí , 

, cúigi. 




Tamal muar ruim avimshir Chúchuluing 
agus Vév agus Chruchúir, ry Ula, ví ry eli er 
Últuiv agus Fearagas mac Lédi b'ainim dó. 
Sho mar a der an Silva Gadelica 'na háv : "Rí 
fírén forglide fírbrethach ro gabastair flaithes 5 
ocus f orlámas f or clannaib rathmara Rudraige 
.i. Fergus mac Léite mhic Rudraige." Nú 
mar a diárfy inish : " Ry fíoránta deinvre- 
hach fíorvrehach a ghoiv flahas agus 
forlávas er chlanuiv rafara Rúry, shé shin, 10 
Fearagas mac Lédi vic Rúry." 

Ghin an Fearagas sun fleah vuar a nEáuin 
Vacha, agus ví maha agus muar-ueshli Ula 
cruingihi ige a cahav na flehi shin. 

Le líng naflehishina veh a nEáuin Vacha 15 
ví fleah eli ig ry eli san áit er a dugtí Tuaha 
Luchra agus Luprachán. Duíni ana-veoga 
b'ea tuaha Luchra agus Luprachán. Ní 
roiv na fir ba vó orha puíng har lea-truig er 
írdi. Údán mac Oudáin ab ainim donryaví 20 


orha. Ví Údán leah-órlach go mah nís írdi 
ná án ear dá hlua, agus ví shé cúmha córach 
dá raer shin. Fear ana-ghahúil, ana-ryga, 
dob' ea é. Víodar go lér ana-ghahúil, ana~ 

25 ghea-chúmha, ach ní roiv án vreh ig éngi 
acú er an ry. Grueg chas ghuv ish ea ví 
er an ry, agus grueg vreá ún a ví er an ili 
ear eli dá roiv sa tír shin. Mar ba chy agus 
mar ba chóir do ry, ví cahvilí triána ig Údán 

30 as ciún a hlóiti muara líonvara. Shid iad 
na priúnsy ba vó agus dob' ueshli a ví er na 
cahvilív shin. Ví shacht caha muara d'earuiv 
triána calama ig Údán. Ví Conán mac 
Ruihid 'na rí féngi er chah ghíov sun. Ví 

35 Giárchú mac Gairid 'na rí féngi er chah 
eh. Ví Rvbeog mac Róvig 'na rí féngi er 
chah eli. Ví Glúnán mac Gabaruin 

'na rí féngi er chah eli. Ví Luigín mac 
Luigd 'na rí féngi er chah eli. Ví Feoul 

40 mac Feóirín 'na rí féngi er chah eli. Ví 
Bran mac Luen 'na rí féngi er chah eli. 
Agus ví a lán d'ueshliv cróga, míleata, 
cahvuacha 'na'dvshachuiv airim fúha sun 
sa vuar-hlua líonvar sun Udáin. Ví án 

45 ear aváin aun, trián-ear an ry, agus níor v'édir 
án ear d'áil er huehiv Luchra agus Luprach- 
án a ví a n-án ghár do veh chó láidir lesh. 
Ghineach shé gníov nár v'édir d'án ear eli 
a ghiánav. Do leagach shé feóchadán 

50 le hán vuili aváin dá chlyv ! Do leahach 


a súili er na fearuiv eli nuer a chídísh an 
gníovsun. Glómar mac Glaish mic Gloma- 
ruidi b'ainim don ear sun. Uereanta, nuer 
a víoch gleacvcht er shúl acú, hagach na 
fir eli 'na hímpal a diaruig é leaga, ach ní 55 
leagtí é go dí go míoch an dáryág ba hreshi 
acú chuigi. Nú mar a der an shgiál " Víoch 
feim an dá ear diág acu sún a trasguirt an 
ir shin." 

Do líon na hueshli go lér, agus na ruíhi 60 
féngi, agus na tuíshig airim, agus na maha 
muara, ishdeách sa ry-heach a vochuir an 
Árdry Údán. Do hig an tArdry 'na chahír 
ryga. Do hig an rygan, Bébó, er ghesh 
an Árdry. Do cuireag Eshirt, b'é shin 65 
árd-olav Údáin, er a láiv chlé. Do cuireag 
Beog mac Big, b'é shin táinisht an Árdry, 
er ayig an Árdry amách, er a dáv haul den 
ry-heach. Agus do cuireag an trián-ear, 
Glómar mac Glaish mic Glomaruidi, 'na hí 70 
a n-aici an doruish, a dreó, dá dagach náuid 
go dí an doras, nár vál go diucach shé hairish 
shin ishdeách. Ansún do cuireag an chuid- 
eáchda go lér 'na sy, muar-hímpal an ry-hí, 
do raer onóra, agus tedil, agus ueshleachda. 75 
Ansún do buineag na cíng-veoga des na 
douchuiv leana, shé shin le rá, do buineag na 
sbiocóidí ás na bairilív leana, agus do háinig 
an locht frihálú agus do roingeadar er a 
guideáchduin shin liún breá blasda a ví 80 


a vad ins na bairilív agus a ví go borab agns 
go láidir agus go mishgiúil. 

Víodar go lér ag ól er feag tamuil. Ansún 
do hosanuig an deoch fónta sun er ghol suas 
85 sa cheaun acú agus ba gheár go roiv an ili 
ghuini acú súgach go mah agus fún cayinti 
a teacht er. Ba gheár ná roiv sa tevlach 
er fad ach án gheóin aváin cavinti agus cur 
trí chéli. 
90 Ansún d'eirig an tÁrdry, Údán, 'na 
heasav, chun cayinti ghiánav lesh a guideách- 
duin. Der an sh^iál ná roiv er huehiv 
Luchra agus Luprachán cavinteóir ba víshli, 
ba ghunta, ba vingi, ba cheólvuiri ná é. 
95 Ví an coran breac 'na láiv ige. Ví's ig an 
guideáchduin go roiv rod égin fónta le 
teacht nuer a chnucadar an coran breac a 
láiv an Árdry. D'eirig Beog mac Big, 
táinisht an Árdry, haul 'na chuingiv. B'é 

100 shin dualgas an táinishdi. ag onórú an 
Árdry. Do louir an tÁrdry, agus sho mar 
a duert shé : — 

" A vaha agus a vuar-ueshli agus a ruíhi 
tuaha Luchra agus Luprachán, is mó ry 

105 uasal árdchóchdach a chnucúirshi a nÉring 
ryav. Ba vuar é a ngradam. Ba vuar é a 
gáil. Ba vuar é a sevireas. Ba líonvar 
iad a slóiti. Ba láidir agus ba chalama iad 
a gury triána chun caha agus chun crua- 

110 chóruic. Ba vah iad na ruíhi shin agus na 


hárdruíhi shin, chun na Hérean a chosnav, 
chun smachda chur a veim, chun óir agus 
shiáda ueshli do vrona er locht íilíochda 
agus er locht ceóil agus er locht alyn, agus 
ba vah iad a gury triána a courú leó a ngach n ^ 
dea-ghníov agus a ngach dei-reacht agus 
a ngach obuir vuar, chóchdach, hairifeach 
dá míoch beartuihi acú. Ach narhím an 
méd sho ghív, a vaha agus a vuar-ueshli , 
agus a rygra míleata. A veacúir ryav, orha 120 
go lér, ry do-b'eár ná mishi ? " 

" Dar do hílshi, 'Árdry uasil, ní eacamuir/' 
er shiad go lér d'án ghuh. 

14 A veacúir ryav," er shishan, " trián-ear 
dob'eár ná mo hrián-ear ? " 125 

" Ní eacamuir ! " er shiad. 

" A veacúir ryav," er 'shishan, " cura ná 
cahvili dob'eár ná éngi des na curuív agus 
des na cahvilív atá sa tig sho anócht ? " 

l< Dar ár mriahar ní eacamuir ! " er 130 

" Dar mo vriahar, agus tuguim briahar 
ry lesh," er shishan, " ná fuil an chócht sun 
le fáil d'iatach duíni ná olavahas a vreh as 
a dig sho anócht er égin, trí ous na gahvilí 135 
agus na drián-ear atá aguing, trí umad ár 
gury g?Jama agus ár ruíhi féngi mear-voraba, 
mear-láidiri, muar-ghníocha." 

Ví Eshirt, an t-olav, 'na hí a n-aici an 
Árdry. Nuer airi shé an chayint vuíteach 140 


sun, níor iad shé gan shgearta gáiri chur ás. 
D'airig an chuideáchda go lér an shgearta 
gáiri shin. Do sdad an tArdry agus é dá 
hachda le ferig. 

145 4< Cad fé neara ghoit an gháiri shin a 
ghiánav, a rí-olav ? " ersan ry. 

" Níor iadas gan gáiri ghiánav/Árdry, M ersa 
Eshirt, " mar is ól dósa án chúig' aváin a 
nÉring, agus tá fir aun, agus dá dagach fear 

150 acii ansó an' ánar anócht, do viárhach shé lesh, 
er égin, duíni agus olavahas uetshi agus ó 
na shacht cahiv cróga so de huehiv Luchra 
agus Luprachán atá ad' hímpal ansó 
inish! "• 

x 55 " Goutar an t-olav láirhach ? ,, ersa Údán, 
" go niánfar díoltas er mar gheaul er a 
gayint ví-chysach, easonóireach sun aiá 
diánta ige ! " 

Do rugag láirhach er Eshirt agus do 

160 ceangalag é. 

" Is olc an obuir í sho atá diánta agút 
oramsa anócht, , Údáin, ,, ersa Eshirt, "agus 
is muar na huilc atá le teacht ás do ghníov. 
De vár na gvála so atá diánta agút oramsa 

165 anócht beg tusa f én blien a láiv a nEáuin Vacha 
agus ní hucuir ás gan rou do hiád agus 4o 
vuíni ágáilt at' ghieg aun. De vár na gvála 
so atá diánta agút oramsa ish ea hitig Cofach 
Cas, mac ry Mún, agus Ochuig mac Néd, 

170 mac ry Layn. Tiucuig mo chiun den olc 


oramsa fén, mar be mé a dig Earaguish vic 
Lédi agus béad a snáv sa choran, muar- 
hímpal, agus is beog ná go máfar aun mi. 
Ach túir cáirdi trí lá agus trí íhi ghom 
inish, agus rayd go Háuin Vacha, go tig 175 
Earaguish vic Lédi, agus ansún mura dugad 
chútsa ansó córha so-aihini a hisbeánhig 
doit gur louras fíringi nuer a duart an 
chavint úd, íiata shiv úr rou cor a húirt 
dom." 180 

" Sguílig dó," ersan ry. 

Do sguíleag dé láirhach. 

D'eiri shé agus d'ola shé é fén chun 
glueshti. Chuir she imi, ishdig lena chroi- 
cean gheal, léni de hról vreá vog uasal. 185 
Chuir shé imi, lasmúh de'n léni shin, ionar, 
shé shin vesht, nú sórd casóigi bigi do lych 
ishdeách go deas agus go hiriúnach lena 
chouil. Chuir shé imi, lasmúh de'n ionar, 
brat nú clóca 'na roiv tainghav corcara aun 190 
agus ciúish óir muar-hímpal lesh, agus a dah 
agus a diánav er dob'eár ab édir áil a Dír na 
Viún Ansún do chuir shé idir a hruihi agus 
talav a ghá vróig gheasa, chóracha, a ví 
diánta d'iúndruini, agus órnáidí óir orha. 195 
Ansún do hog shé 'na láiv a leasc ileata, 
sórd slaiti a ví diánta d'iúndruini, agus nuer a 
croití an tlat son ghineach shí fuem breá bíng 
ceóil. Ansún do ghluesh shé agus níor v'ada 
an vuíl er dol go Háuin Vacha 200 




Ví an leah er shúl a nEáuin. Ví maha 
agus muar-ueshli Ula bailihi a vochuir 
Earaguish vic Lédi, díreach fé mar a ví 
maha agus muar-ueshli tuaha Luchra agus 
205 Luprachán bailihi a vochuir Údáin. Háinig 
Eshirt go doras an ry-hí. Chroh shé a leasc 
ileata. D'airig an dóirshóir an fuem 
agus háini shé amách. Do leah a viál 
agus a ghá húil er an nóirshóir nuer 
210 a chnuic shé an rirín beog gleóiti, deas, 
fearúil, uasal, luemineach. súil-aibig, agus 
é chó beog sun go roiv an fiár glas, 
beárha, a ví er faha na Háuna, a dol 
suas har glúiniv er, suas go " ráur a 
215 hliasda/' shé shin, leah shlí suas er 
cearhúnuiv er. 

Do rih an dóirshóir ishdeách 

'* Ó, a ghuíni ! " er shishan, " an firín beog 
is deshi agus is lú a chnuic éngi ryav tá shé 
220 amúh ig an noras ! " 

Freabadar go lér 'na sy. 

" Vuil shé chó beog le Hé ? " er shiad." 

Ouc ab ea É, agus ví shé ana-léanta. B'é 
Olav Ula é, agus ví shé chó beog sun go mer- 
225 each na fir er a masiv leó é. 


" Ach ! " ersan dóirshóir, " viárhach É er 
a vaish lesh é ! " 

Shúd amách iad go lér go vicidísh an 
firín a ví chó beog sun go miárhach É er a 
vaish lesh é. 23C 

Víodar 'na hímpal amúh, agus a súili er 
leaha agus iad a fiáchuint er. D'iách shé suas 
orha muar-hímpal. Níor v'ada gur chuir 
shé sráh ás. 

" Fiách," er shishan, " a ghuíni muara, 235 
tá úr n-anál ana vrián ! Táim nách muar 
múchda aguiv ! Dridig uem amách agus 
leoguig chúm an fear beog úd haul. Fear 
beog ish ea é aguivshi, ach dob' ear ana vuar 
-é dá méach shé sa tír as a dánag■sa. ,, 240 

Háinig É agus hóg shé Eshirt suas er a 
vaish, agus do riug shé lesh ishdeách é agus 
chuir shé 'na heasav er a mórd é as cóir 
'Earaguish. Hig an chuideáchda go lér irísh 
agus ní bál ná gur iáchadar go mah er a 245 
vear meog. 

" Cé hé husa, 'ir vig ? " ersa Fearagas, 
'" nú cár shólag chúing hu ? " 

" Eshirt mac Big mic Buegeni mishi," er 
shishan, " olav agus fili agus égeas tuaha 250 
Luchra agus Luprachán." 

Ví Eshirt 'na heasav er a mórd er ayig an 
Árdry amách, agus iad a fiáchuint ins na 
súiliv er a chéli. 

" A vuil an chuid eli de vuíntir do 255 


hírishi, a rí-olav, chó beog leatsa ? " ersan 

" Tá cuid acú riís lú ná mi. 'Árdrv, agus 
tá cuid acú nís mó ná mi. Is mó agus is 

260 truimi d'ear ná mishi, go muar, an tÁrdrv 
atá oruing. Nuer a heasóing len' aish ní reych 
bahas mo chíng suas puíng har cluesh er," 
. ersa Eshirt. 

" O ! " ersa Fearagas, " is úntach an fear 

265 le méd agus le truimi é ! Ach ' is túshgi 
deoch ná shgiál/ Tugtar deoch do'n olav," 
er shishan, " agus tugtar sychán dó. Ní. 
iatach shé gan tuirshi veh er tar ésh na 
shlí atá curha ghé ige a teacht ansó óna 

270 ghúhig fén." B'in í an obuir ansún. Cá 
vayfí árhach a véach beog a ghóhin d'Eshirt 
chun dí £1 ás ? Ví árhach ig duini agus 
árhach ig duini eli, ach nuer a curtí na hárhí 
a n-aici Eshirt chítí go mídísh ró-aunsbianta 

275 er fad le méd. Fé gheri do chuir an vauryn 
a láv 'na póca agus do hara shí amách 
miaracán deas óir a ví ici. 

" Ó," ersa gahéngi, " shin é díreach é ! " 
Ansún do hóg an vauryn smut de chíshdi 

280 agus hocara shí go deas é le shgien agus 
chuir shí lashtiar d'Eshirt é chun go syhach 
shé er. Gheár shí smut eli de'n chíshdi agus 
chuir shí an miáracán 'na heasav er agus é 
lán d'íon, agus chuir shí er ayig Eshirt 

285 amách é. 


Níor hig Eshirt, agus ní lú ná hóg shé an 
miáracán. Cheap Fearagas gur sgáh nú 
faitís a ví er. 

" Sig, a rí-olav," ersa Fearagas, " agus 
ól deoch. Is mihid doit tart a veh 290 

" Ní ólhadsa úr víon," ersa Eshirt, "agus 
ní lú ná mar ísad úr mie, agus ní lú án táv acú 
ná mar a híhad er úr gíshdi." Agus d'iách 
shé go dána agus go sheasavach idir an dá 295 
húil er Earagas. 

Do sdad an chuideáchda go lér. Vuin 
an chayint shin get asda. Ní roiv an fear 
eli shin beó do lourhach er a guma sun le 
Fearagas mac Lédi. Ansún, nuer a chuir- 300 
eadar díov an ghet is áuluig a shgeartadar 
go lér er gháirí. Do shgeart Fearagas er 
gháirí leó. D'iách Eshirt 'na hímpal orha 
agus níor chuir shé gáiri ná cuid de gháiri 
ás. Ansún ish ea chuadar go lér ins na 305 
trihív er fad. Nuer a ví a nóhin gáirí diánta 
acú, agus na deóra a teacht go bog óna súiliv 
le neart an tuilt, do sdadadar. 

" Dar fie, 'ir vig," ersa Fearagas, " ach is 
fada nár heasiv er m'avig amách fear chó 310 
dána leat. Tá shé chó mah agúm tu ghlaca 
rég, nú b'édir nár chuid ba lú ná a ún a 
véach ort córac énir d'óguirt oram. A vad 
ueng an t-olc, dá niántá sun véach an shgiál 
go holc agúm is dócha. Ba huarach an 315 


taca an Calacholag a guingiv do chluívshi, 
dá méach shé agút." 

Chuir sun an chuideáchda irísh ins na 
trihív gáirí. Níor louir Eshirt focal. 

320 " Ní ólhir ár víon," ersa Fearagas. " Ní 
dó lium gur v'eár rod a diánfy leat ná tu 
chur ishdeách ansó am choran fén. Ansún 
véach an fíon ad hímpal, agus dá ous a 
chosanófá hu fén er, b'édir go raych sdraun- 

325 cán ad viál dé agus go gafá é a ól." 

Chó luah agus d'airig an fear frihálú an 
chayint shin níor ghin shé ach breh 'na 
ghoran er Eshirt agus é chahav ishdeách 
sa choran. Chuir an fear bocht cúpla sráh 

330 ás nuer a tumag é sa víon láidir, agus ansún 
chroum shé er hnáv muar-hímpal sa choran, 
nú er eocharhnáv, mar a dertear sa shgiál. 
Nuer a chnuic an chuideáchda an méd shin 
ba ghó le duini go diteach an t-anam asda 

335 le neart gáirí agus silt. Ví an fíon ana 
láidir agus níor v'ada gur vohig Eshirt dá 
vágtí puíng ayimshiri sa choran é go méach 
deri lesh. Do louir shé. Chó luah agus 
d'airíodar a cayint é do sdad an ualhirt 

340 gháirí. 

" 'Árdry agus ueshli Ula," er shishan, " is 
olc an vaishi aguiv é mishi dom' bá ansó as 
cóir úr súl, agus gur mó shgiálycht agus 
alyna d'iatuingshi húirt dív a ghiánhach 

345 mórán tairifi ghív agus mórán silt." 


" Tógtar amách é ! Tógtar amách é ! " 
ersa gahéngi. 

Do tógag amách as a goran láirhach é. 
Do triumyg é agus do glanag é. Nuer a ví 
shé trim glan do cuireag er a mórd irísh é, 350 
'na heasav er ayig Earaguish amách. 

" Ar vishdi leat a ínshint dom, a rí-olav," 
ersa Fearagas, " cad é an chúsh ná hólfá ár 
neoch agus ná hísfá ár mie ? " 

" B'édir dá n-ínshing shin doit go méach 355 
íearag agút chúm. Ní hé mo huerim gur faid 
er hál éngi t'earagsa heacht suas lesh, 'Árdry .' ' 

" Tuguimshi mo vriahar ry ghoit," ersa 
Fearagas, " nách bál doit mi, pé rod a 
diárhir lium." 3Óa 

" Tá sun go mah," ersa Eshirt, " ach 
b'édir go méach an focal a diárhing ró ghian, 
agus ná fuiligeóch Árdry Ula é a láhir na 
n-uasal so go lér. Ní fláir don íringi fén louirt 
raeg a láhir an ry." 365 

" Ná bíoch cesht ort, a rí-olav," ersa 
Fearagas. " Tá mo vriahar ry agút, agus 
is treshi briahar an ry ná an ry fén. Inish 
an íringi ghom. Tá cúsh égin agút le 
diúltú d'ár mie agus d'ár neoch. Inish 370 
dom an chúsh." 

"Ó tá do vriahar ry agúm am chosint er 
t'erig, neóssad an chúsh," ersa Eshirt. 
" Ní fédir lium iágóir d'ulag. Is olc í an 
iágóir pé baul 'na nintear í. Ach nuer a 375 


ghinean an ry iágóir tá bár agus bua ig an 
iágóir shin er an ili hays uilc. Ish é gnó 
agus dualgas an ry ceart do chur a veim. 
Ish é gnó agus dualgas an ry iágóir do chosc. 

380 Is nasal an dá ghualgas iad sun. Nner a 
ghinean an ry iágóir cailean shé er an dá 
ghualgas ryga sun a 11-éneacht. Dinean 
shé ghá olc a n-án olc. Tá an dá olc sun a 
n-an olc agútsa á ghiánav, 'Árdry. Tá 

385 iágóir agút dá ghiánav er do reachduiri. Is 
gnáh go dagan iágóir ó iágóir. Tá iágóir 
agútsa á ghiánav er do reachduiri agus tá 
iágóir ig do reachduiri á ghiánav ortsa. Ní 
fédir dósa úr neoch d'ól ná úr mie do chahav 

390 an aid atá a lihéd shin er shúl eadaruiv ansó a 
nEáuin Vacha. Dá méach éngi eli a diánav 
na hiágóra d'iatuing glách er an ry chun na 
hiágóra do chosc agus chun an chirt do chur 
a veim, ach nuer ish é an ry fén is mó atá 

395 ciuntach cá vuil leis le er an olc ? " 

Do sdad shé agus d'iách shé 'na hímpal, 
agus má iách ní bál go veaca shé án ún gáirí 
er éngi. Ví na duíni muara go lér agus a gíng 
fúha acú agus gan duini acú gan úmpáil líhi 

400 aun. Ví ayig ván er Earagas fén. Ní roiv 
án chuingi ige lena lihéd shin de chavint 
ón vear meog. Ach ví a vriahar ry túrha 
ige agus b'égean dó an chavint d'ulag. 
Duert shé lesh f én ná roiv án rod do b'eara ghó 

.405 ná an ceaun a vuint den shgiál agus an 


íringi d'ínshint. Ví's ige go roiv shé íén a 
diánav na hiágóra er an rachduiri, ach ní roiv 
án chuingi ige go roiv an rachduiri a diánav 
na hiágóra er. Ví úna agus aultacht ér 
conas a fuer Eshirt amách an shgiál. Do 410 
louir shé a giún tamuil. 

" Ambasa, 'Eshirt," er shishan, " dá lyd é hu 
ní leanav tu ! Ní fláir a adaváil go vuil an 
íringi agút, pé cama 'na vuaruish an t-eólas. 
Tá an íringi agút chó fada agus héan mo 415 
hávsa den iágóir, agus is dóhídi lium an 
íringi veh agút chó iada agus héan an táv 
eli lesh." 

" Tá an bua agút, 'Árdry ! " ersa Eshirt, 
* ' agus cahadsa úr mie feasda. Níl olc is measa 420 
ná iágóir ó rí, ach níl mah is feár ón ry ná an 
iágóir a ghin shé d'adaváil. Níl gníov is 
ryga ná an iágóir d'adaváil. D'adavuíshi 
an iágóir. Tá go mah ; ach ná din irísh 
é." 425 

Ansún do hig Eshirt er a gíshdi agus hóg 
shé an miáracán suas idir a ghá láiv, — ví 
muiríon a ghá láv aun, — agus d'ól shé deoch 
ás. Ba gheár go roiv an chuideáchda a dol 
a nánacht er agus go roiv na ceshdeana a 430 
teacht go tiuv chuigi ón ili háv, a dáv 
tuaha Luchra agus Luprachán, agus a 
dáv na nuíni a ví aun, agus a dáv a nósa 
agns a nlihi agus a miása agus gach ní eli a 
vuin leó. 435 




Ví Eshirt a freaguirt na geshdeana chó 
mah agus d'iad shé teacht orha, agus ish é 
ví go cruíng 'na chayint agus go clishdi agus 
go haibig, a dreó go nuert Fearagas, í( Is 
440 úhásach an obuir," er shishan, " cial agus 
tuishgint agus ólas chó muar a veh a rod 
chó beog lesh ! " 

Ba gheár gur hig an chuideáchda go lér, 
as na ceshdeana agus as an guma 'na dugach 
445 Eshirt freagara ueg, go míoch is ige cad a 
víoch a n-aigini an té chuireach an chesht.* 

" Conas a fuaruish ólas go Háuin, a rí- 
olav ? " ersa duini den chuideáchduin lesh. 

" Ví ólas na shlí agúm go Háuin sar ar 
450 rugag tusa," ersa Eshirt, 6( agus tá 's agúm 
nách ró ghíreach an t-eólas a ghinishi er an 
áit a teacht doit." 

Do liúig an chuideáchda, a rnaga fé'n vear 
a chuir an chesht, mar ví asáchán égin le 
455 casa lesh a dáv a hínshir. Níor louir shé 
shin an chuid eli den íhi. 

Ví a lán den chuideáchduin agas ví ana 

ghúil acú a is d'áil conas a fuer Eshirt amách 

an iágóir a veh ig íearagas á ghiánav er an 

460 rachduiri, ach ní leocach agala ghóiv cesht 


den tórd sun a chur agus Fearagas fén ag 
éshdeacht leó. Níor ghin Eshirt ach 

fiáchuint 'na hímpal orha agus smuta gáiri 
chur ás. 

" Cad tá ad chur a gáirí, a rí-olav ? " ersa 465 

" Cuid des na duíni muara so, 'Árdrv," 
ersa Eshirt, "atá 'a gásidirghá chóirli/ Ba 
vah leó rod d'áil, ach ní mah leó é iaruig. 
Nuer a víon duini er a guma sun is feár gan 470 
án tuím a chur aun ach sguíli lesh go dí go 
socarv shé a aigini er háv égin. Ach tá 
aishgi agúm le hiaruig ortsa, 'Árdrv," er 

" Abuir an aishgi agus gheóir í má's 475 
fédir é," ersa Fearagas. 

" Táaleah fálha hana agúm," ersa Eshirt. 
" Nár chóir gur v'édir an tarna leah a húirt 
chó mah agus a tugag an chiád leah ? " 

" Tá go mah, M ersa Fearagas. " x\buir í 480 
agus gheóir í. Én ní a fuaruish ansó ó 
háinísh, ní icim cad tá chun tu chosc er é 
áil irísh. Ní dócha gurab áula ba vah leat 
go gurfy a snáv sa choran irísh tu ! " 

" Huguish do vriahar ry ghom anócht ná 485 
lyhach t'earag oram/' ersa Eshirt. 

" Hugas," ersa Fearagas, " ní bál doit. " 

" A chorham sun irísh atá uem," ersa 
Eshirt, '* agus ní dom fén é." 

" Cé ghó ? " ersa Fearagas. 490 


" Don rachduiri úd, 'Árdrv," ersa Eshirt. 
" Aililiú ! " ersa Fearagas. " Náchgasda 
an firín tu ! Ach bíoch agút. Tá bueti agíit. 
Ní bál doitshi agus ní bál don rachduiri. 

495 Ach abuir lesh, mar a dúruísh liumsa, gan 
an iágóir a ghiánav irísh." 

" 'Shé mo huerim, 'Árdrv," ersa Eshirt, 
" nách beog lesh dé. 'Shé mo huerim nách 
beog liv arán dé mar iágóir. Is gnáh go 

500 ninean an iágóir a díoltas íén, luah nú maul, 
er an té ghinean í. Níor háinig án díoltas 
oruivshi ach mishi do shgé oruiv a iá.hir 
ueshli Ula ansó. M 

" Eirig ás ! Eirig ás ! 'ir vig," ersa Fearagas 

505 go garag. " Bíoch an aishgi iaruish agíit, 
ach ná taruig chút a hili é mar shgiál ! '* 

Ní mishdi a reá ná go roiv áhas er an 
rachduiri, pé cúingi den tig 'na roiv shé, 
nuer airi shé an chavint shin. Háinig 

510 sgáura er nuer airi shé an focal a duert Eshirt 
a dosách a dáv na hiágóra. Cheap shé go 
roiv a fort sheinti agus nár v' is cad a ví le 
himeácht er nuer a hucach Fearagas a 
socarú cúntuishí lesh. San aum giána ví 

515 diomá a ghóhin er nuer a hig shé ná roiv 
blúiri de vár a chuid iágóra ige mar go roiv 
iágóir nís mó, b'édir, á ghiánav er fén. Nuer 
airi shé an chayint gherineach ó Eshirt agus 
ó Earagas ví's ige nár vál dó na cúntuishí, 

520 agus ví shé sásda an' aigini. 


Hig Eshirt, um a daici shin, go roiv sord 
agala a teacht acú go lér ruimish. Níor 
haingh sun lesh. Ní hé oir dó. Ví shé 
beartuihi an' aigini ige go meaulhach shé 
duini égin acú chun dol lesh har n-aish go 525 
tuaha Luchra agus Luprachán a dreó go 
viceach Údán, lena húiliv fén, fíringi na 
cayinti a duert Eshirt nuer a goug é mar 
gheaul er a chavint. Ish é rod a ghin shé, 
dá vrí shin, ná croma er an ili havs shgiálta 530 
d'ínshint d'Earagas agus dá chuideáchduin, 
er huehiv Luchra agus luprachán, agus er 
a ry, agus er a drián-ear, agus er na gniorha 
a ghineach shé, agus er viásiv agus er nósiv 
na tíri agus na nuíni fé mar a víodar. Ba 535 
gheár go roiv an sgáh imihi agus go roudar 
go lér, idir ry agus ueshli, ag éshdeacht le 
Heshirt chó ciúin chó socuir shin gur ghó le 
duini gur fé gmvcht a víodar ige. Gan 
áuras is dócha go roiv rod égin dá hórd diánta 540 
ige orha, mar fear shí ab ea é. 

Nuer ba vihid lesh úmpáil ón shgiálvcht 
chun rod égin eli duert shé le Fearagas : 
" 'Ardrv," er sliishan, u do ghineasa dán 
molta dom' Árdry fén, d'Iúdán, agus 545 
diárhing dívshi an dán, dá ma vian liv mi á 

" Ní véach én ní dob' eár liumsa ná an dán 
sun do chlos uet inish, a rí-olav/' ersa 
Pearagas. 550 


" Mishi mar shin," ersan rvgan. 

" Mishi mar shin/' ersa gahéngi dá roiv 

Ansún duert Eshirt an dán, agus pé cócht 
555 drychda a ví ige dá imirt orha sa shgíálycht 
do viáduig er lesh a nán. 



Hocaruig Eshirt é fén 'na hí er a gíshdi 
agus vuin shé deoch mah as a miáracán. 
Glilan shé a viál agus do leog shé shiar a 

560 cheaun agus ghún shé a húili. Ba ghó le duini 
go sgoilteach er a guideáchduin a fiáchuint 
er, mar do ghin shé an méd shin er chuma 
'nar ghó le duini go roiv shé truihi er írdi 
aun a inead é veh fé vun lea-truig. Ansún 

565 do ghin shé crónán beog er feag tamuil, fé 
mar a véach shé a cruingiú a veaurach cíng 
Ansún do hosana shé er a nán. 

Ví an chuideáchda ag éshdeacht lesh. VI 
an dán go breá ceólvar. Ví an chayint go 

570 cruíng agus go gunta agus gó cónggarach. 
Ba gheár go roiv an ili ghuini den chuideách- 
duin chó ciúin agus dá medísh gan anam 
gan anál, ag éshdeacht le ruih na vocal, agus 
le hívneas an ghuha, agus le brí na cayinti. 

575 Do veas Fearagas nár molag ry a nÉring ryav 


ruimish shin mar a vol Eshirt ry tuaha 
Luchra agus Luprachán an uer shin. Ví 
agala a teacht er É Égeas go méach iád er 
Earagas toishc gan É a veh ábalta er é fén 
do vola fé mar a vol Eshirt Údán. Ach nuer a 580 
hosanuig Eshirter ghníorhivgailiagus gaishgi 
Údán do vola, agus gníorha na láchra a ví 
féna smacht, agus er a lérshgris a ghinidísh 
er a náuid a goga agus a grua-chórac do vola, 
er chuma 'nar ghó le duini gur v'ahig vuara 585 
iad go lér, is áuluig a ví Fearagas agus an 
chuideáchda go lér a riucht dol a luigi le 
neart silt agus gáirí. Nuer a víoch Eshirt á 
ínshint sa dán conas mar a dintí na cahana 
muara do hroid, do lémeach shé 'na heasav 590 
agus chiúlach shé anún 's anaul er a mórd, 
agus fár er a ghuh agus tini chreasa a teacht 
as a húiliv, fé mar a véach shé a lár caha 
égin agus náuid chróga ige dá leaga a n-ayig 
gach focuil dá lourach shé. Tríd an sult 595 
go lér dóiv ní mah a víoch is ig an guideách- 
duin ceoca ba cheart dóiv sult a ghiánav dé 
nú agala veh acú ruimish nuer a chídísh an 
rourta ferig shin a teacht er, agus an fuing- 
eav a teacht 'na chayint agus an sbriáchar- 600 
nach a teacht as a húiliv. 

Chríochna shé an dán, agus má ghin, 
do chroum an chuideáchda go lér er an ili 
hays shóidi ueshli do vrona er. Vf fáingí 
óir agus clocha lóvara agus órnáidí ryga acú 605 


dá gur er a mórd an' aici, go dí go roiv 
cruach acú aun a ví shacht n-ueri nís írdi 
ná Eshirt fén. Chuir Fearagas er a mórd a 
chiun fén den chrueh. 

610 D'iách Eshirt er a grueh agus d'iách shé 
'na hímpal er a guideáchduin. 

" A ghuíni muara," er shishan, " is gníov 
dea-ghuíni an gníov sun atá diánta aguiv. 
Ach bíoch gur b'ea, níl án ghnó agúmsa den 

615 sevireas so. Ní ghiánliach shé án vlúiri tairifi 
ghom. Níl an duini agum' hiarnasa gan a 
ghóhin muar sevirish agus olavahish ige 
fén. Níl easnav er bih er án duini sa tír as 
a dánagsa. Dá vrí shin glacuig an sevireas 

620 so chúiv irísh agus mo váchassa mar án 
lesh, go humalán. >> 

" Dar ár mriahar," er shiad, " dá dugui- 
mísh doit a vuil an tál aguing ní ghlacuimísh 
án fiuc dé har n-aish uet, agus ní lú ná mar 

625 a ghlacuimíd án fiuc den toivireas so har 
n-aish uet." 

" Ó's mar shin atá an shgiál, ,, ersa Eshirt, 
" cahadsa fén an sevireas so do rojánt." Ansún 
d' iách shé er É Égeas agus er égshiv Ula 

630 a ví sa chuideáchduin. " 'Olúna agus égshi 
Ula ! " er shishan, 4< dinig trí treana den 
sevireas so. Cimeáduig gliá drian dé aguiv 
fén agus tuguig an trian eli d'eachalachuiv 
agus d'oblóruiv Ula ; ; ' shé shin, do vuachuilív 

635 capal agus do locht sbóirt a ghiánav. 


Ví Eshirt a nEáuin er a guma sun er feag 
trí lá agus trí íhi agus níor vohig Fearagas 
ná an chuideáchda go roiv shé leah na 
havimshiri shin acú. 

" A vaha agus a vuar-ueshli Ula, ,, ersa 640 
Eshirt, " tá mo hrévshi caiti agúmsa ansó 
a n-úr guideáchduin agus ní fláir dom veh a 
gluashacht har n-aish feasda chun mo híri 

" A rí-olav," ersa Fearagas, " tá shé ró 645 
luah agút imeácht ueng fós. Beg a lihéd 
shin d'uegineas oruing at' ghieg gur bál go 
niárhimíd gur trua mar a háinísh chúing 
inéachor. Ach má abruimíd sun is bál go 
mriágnóimíd shing fén láirhach 'na ghieg 650 
mar go niárhimíd ling fén ná roiv trí lá agus 
trí íhi rvav aguing chó sultvar lesh an drí lá 
agus trl íhi sho atá caiti aguing ó háiníshi 
chúing. B'édir, a rí-olav, go viadfá 
fanúint aguing tamal beog eli." 655 

" Is trua ná fuil er mo chumas sun a 
ghiánav, a rí," ersa Eshirt. " Níl agúm ó 
Udán ach cáirdi trí lá agus trí íhi chun 
córha so-icshi húirt dosun agus do huehiv 
Luchra agus Luprachán gur v' íor dom an 660 
chavint a duart. Tá an cáirdi caiti agus 
ní rláir dom fHi." 

" Ar vishdi leat mishi ghol leat er chuerd 
go hueliiv Luchra agus Luprachán, a rí- 
olav ? " ersa É Égeas. 665 


Shin é díreach an rod a heasduig ó Eshirt, 
ach níorleog shé ér gur v'é. Sho mar a hug 
shé íreagara er É. 

" Isáula mar atá an shgiál, 'É," er shishan, 

&7° "ní diárhad leat teacht ná gan teacht, ach 

má's mah leat fén teacht beg míli fáilti 


" Cad é an chúsh, 'Eshirt, a rí-olav,' , ersa 
Fearagas, " na diárfá lesh teacht ná gan 
675 teacht ? Má tá míli fáilti ruimish nár chóir 
go n-iarfá ér dol leat ? " 

" Dá n-iaruing ér teacht lium, a rí," ersa 
Eshirt, " agus ansún dá ma ná tainghach 
lesh an chóir a curfí er, b'édir go méach shé 
680 diomách. Ach má hagan shé ueg fén, agus 
míli fáilti veh ruimish, be shé bách nuer a 
ghiánham ár níhal dó." 

" Dar so 's súd," ersa Fearagas, " is tu an 
firín is giárchúshí dár vuel ryav umúm ! Ní 
685 hé mo huerim go meg án chúsh ghreáin er a 
chóir ig É má héan shé leat." 

Ansún d'ág Eshirt slán ig Fearagas agus 
ig ueshliv Ula, agus do ghluesh shé fén agus 
É Égeas le coish a chéli f é ghén tuaha Luchra 
690 agus Luprachán. 

Gan áuras ba nea-choitianta an vert iad a 

gluashacht, duini acú nís lú ná lea-truig er 

írdi agus an duini eli bresh agus ghá hruig er 

írdi. Is er égin a ví ceaun Eshirt chó hárd le 

695 glúin É. Nuer a víoch É a sb.úl chahach 


Eshirt veh a sodar, agus lesh a sodar fén 
ní iadach shé cimeád suas le Hé. Víoch shé 
tamal shiar go minic, agus ansún chahach 
shé ruih go giár er feag tamuil eli, cliun 
teacht suas. 700 



Ví Eshirt agus É a cur na shlí ghíov. 
Hugach É fé neara conas mar a víoch Eshirt 
a sodar, a diaruig cimeád suas sa tiúl. 
Háinig ana-vuaráil er É mar gheaul er shin. 
B'in rod nár hit amách ryav ruimish shin 705 
dó, duini veh a shúl lena choish agus go 
gahach shé veh a sodar a diaruig cimeád 
suas lesh. D'árda shé a cheaun agus 

chiúla shé go hana-rábach, a dreó gur ghó 
le duini gur v' ahach é a n-inead é veh 'na 710 
ruehiri veog ouic. Do huahach shé a ghá 
chuishling agus ghíríoch shé a ghroum 
agus do híneach shé a chosa, a dreó gur 
ghó le duini ér go roiv shé buelti 
ishdeách an' aigini go roiv shé chó muar, 715 
chó hárd, chó calama le Fearagas mac 
Lédi fén. 

Uer dá roiv Eshirt tamal mah shiar ueg 
d'iách shé har a ghualuing shiar er agus vuin 
■shé croha as a cheaun le mí-veas. 720 


" Ach f" er shishan, " a rí-olav, ní mah 
an cuishí hu ! " 

Do rih Eshirt go dí go dáini shé suas lesh 
agus go roiv shé an aid chiána ruimish 
725 amách. 

" Eatarha sun atá an chóir, a rí-olav, ,, 
ersa É. 

" Is fíor," ersa Eshirt, " agus shin ar 
airísa den chóir uevshi ó hánag go Cúig' 
730 Ula. Dar 1110 vriahar ach gur dó lium nár 
airís an focal cóir amách á biál éngi a Gúig' 
Ula gur airís as do viálsa inish é. B'é úr 
leas aihini nís feár do chur er a vocal agus 
er an ní. ,, 
735 Ní dertear sa shgiál gur hug É án reagara 
er a gayint shin. 

Chomáineadar leó go dánadar go Tráig na 
Drénear a Gúig' Ula. 

(( Cad a ghiánhimíd inish ? " ersa É. 
740 " Cad a ghiánhimísh ach comáint lfng er 
uachdar na faruigi ! " ersa Eshirt. 

'■ Ambasa ; a rí-olav," ersa É, " má hig 
leatsa shúl er uachdar an uishgi ní hig liumsa 
é ghiánav. ,, 
745 4< Is muar an iúna é shin, a rí-égeas," 
ersa Eshirt, " agus gur feár an shiil atá 
agíitsa ná mar atá agúmsa. Ba chóir go 
viadfása an aruigi ghváil san áit 'na máfy 
mishi. An t-uishgi ná raych puíng har 
750 glúiniv ortsa do váhach shé mishi. ,, 


Lena Jíng shin chnuic É rod a chuir sgáura 
er. Chnuic shé ainiví cgin a cliánav orha 
ishdeách tríd an aruigi. 

" Ó ! " ersa É, " táimíd raeg ! " 

" Cad tá ort, a rí-égeas ? " ersa Eshirt. 755 

" Ó, fiách," ersa É, " an míol moungrua. 
Tá shé a diánav oruing. Táimíd raeg ! Do 
várhan ort fén, a ghroh-ainiví \" er shishan 
lesh ari ainiví. 

" Ésht, a rí-égeas," ersa Eshirt. " Ní 760 
bál dúing. Ní míol moungrua ná míol muar 
ná án droh-ainiví eli é shin. Shin é each 
Údáin atá taguihi ansó 'nár guingiv chun 
shing a vreh har faruigi go críh tuaha Luchra 
agus Luprachán. Níl aguing ach dol er a 765 
vuin agus biárha shé slán shing pé sdoirim 
ná suaha a veg er a varuigi." 

Is áuluig a ví an capal sun agus ghá húil 
ghrífa, ghlana, holasvara, ghlórvara 'na 
cheaun, agus muíngg vreá, hroum, áluing, 770 
chorcara er, agus cherhi.cosa uenhi fé, agus 
srian óir er. Chueg Eshirt er a vuin láirhach. 

" Tar ansó er mo chúluiv, 'É," ersa Eshirt, 

" Ach, a rí-olav/' ersa É, " níl ach shlí 
ghoit fén er." 775 

" Ná bí a cáini an chapuil, a rí-égeas," 
ersa Eshirt. " ach tar ansó er mo chúluiv, 
agus dá véd meáchuint atá 'na vuil d'eólas 
agus d'eagana unutsa, chíhir go miárha shé 
shing arán lesh." 780 


Ansún do chueg É suas er chúluiv Eshirt, 
agus áo ghluesh an capal leó har tonuiv 
muara na faruigi, agus do hroshadar Má 
Failhing gan brón gan bá. Ví Údán agus 

785 tuaha Luchra agus Luprachán go lér cruing- 
ihi rómpa er Má Failhing a n-ánach. 

" Shid é Eshirt chúing ! " er shiad go lér. 

Ach nuer a chnucadar an fear muar le 

coish Eshirt háinig crih chos agus láv orha 

790 agus ní leocach agala d'éngi acú teacht a n-án 
ghár dó. Ní roiv ach Údán fén go roiv shé 
de vishneách ige teacht 'na dreó agus louirt 

Háini shé agus chuir shé fáilti ruim Eshirt 

795 agus hug shé trí poga ghó. 

" Míli fáilti rót, a rí-olav," er shishan. 
" Ach cad chuigi ghoit an fomarach so do 
húirt leat chúing, nú an áuluig is mah leat 
go maireóch shé shing go lér ? " 

8oc " Ní fomarach é sho, 'Árdr^," ersa Eshirt. 
" Shid é ry-égeas agus fear dána Chúig' Ula, 
agus cé gur muar iáchan shé ansó, níl aun 
ach ouc 'na ghúhig fén. Táid fir vuará 
Chúig' Uia ch6 muar a gúmparáid lesh shin 

805 agus tá shé shin a gúmparáid lingna. Nuer 
a víon shé shin sa vaili is er vasiv na vear 
muar a bertear ó áit go háit é. Is muar acú 
go lér é, mar tá léan agus ólas agus eagana 
agus filíocht aun har a roiv d'égshiv ryav a 

810 nÉring. Ní fláir cúram mah a ghiánav dé 


an aid a ve shé aguing ansó, agus cóir vah a 
chur er, a dreó ná beg án locht ige le fáil 
oruing nuer a ray shé a vaili a trial er Ear- 
agas vac Lédi agus er ueshliv Ula." 

" Agus cad é an ainim atá er a vear muar 815 
so, — nú b'édir gur ceart dom a reá, er a vear 
meog so ? " ersa Údán. 

" É Égeas is ainim dó," ersa Eshirt. " Ish 
é ouc an ry é, agus is muar ig Fearagas é." 

Ví an chuid eli den tlua a fairi er a driúr 820 
an aid a ví an chavint shin er shúl, agus 
ba vuar é a meas er chrógacht Údáín nuer a 
chnucadar é; gan sgáh gan agala er, a dol 
chó cónggarach don ear vuar agus a cur a 
huerishgi er Eshirt. 825 

Ansún do louir Údán le Hé fén, agus chuir 
shé na mílti fáilti ruimish, agus hug shé trí 
póga ghó, ach b'égean d'É teacht er a 
ghlúiniv agus croma shys chun an tailiv 
chun na bóg do ghlaca ón ry, agus nuer a ví 830 
shé a glaca na bóg do cnucahas go roiv a 
viál chó muar le hayig an ry er fad. 

Nuer a chnuic an tlua é a teacht er a 
ghlúiniv agus a croma chun an tailiv, veasadar 
gur ag úlú don ry a ví shé. D'imig an sgárd 835 
díov láirhach agus chuireadar liú suas muar- 
hímpal Má Failhing, a fáiltiú ruimish an 
vahach a hug Eshirt a vaili lesh. Do líonadar 
chuigi ishdeách chun go vavidísh rayrcmah er. 

" Ó," a deridísh le Heshirt, " cá vuaruish 840 


an fahách muar ? Conas a huguish leat é ? 
Conas iaduish hua áil er agus é húirt leat, 
agus gan é gofa ná ceanguilti agút ? " 

Víodar a dridim ishdeách a nieg er nieg 

845 agus a dol a nánacht er É go dí go roudar 
tímpal er a chosiv ag iniúcha agus a miárycht 
er na búcly óir a ví 'na vróguiv agus a diánav 
an ili hays maguig fúha. Ní roiv án veas 
inéachor acú er a geárdy a ghriás na hór- 

850 náidí- 

" Ó ! " a deridísh, " na cosa muara ! Na 
cosa muara ! Conas iadan an fahách bocht 
shúl inéachor leó ! Agus na bróga, nách 
tútach an láv a ví ig an ngriásy a ghin iad ! 

855 Ní lá a ví ige ach crúba ! Agus dar nó, ní 
cosa atá unta inish ach crúba. ,, 

" Ésht," a diárhach duini acú, " aireóig 
an fahách tu ! " 

" Ní aireóig, ,> a diárhach an té a louir, 

860 " tá a cheaun ró ada suas sa sbér," 

D'airíoch É go mah iad, ach ní leogach 
shé er go n-airíoch. Níor veog lesh de hult 
veh ag éshdeacht leó agus a fiáchuint ueg 
shvs orha. 

865 Ba gheár go dáinig na liniv óga tímpal a 
chos chó mah le cách, agus iad a dáus agus 
a gáirí agus a cayint, a diánav silt de gach 
ní dá veacadar. Ví na fir agus na mná 
beog go leór ach ní roiv ins na liniv ach mar 

870 a véach luchuig. Ansún ish ea ví É a 


deaunta. Víodar bailihi ishdeách tímpal 
a ghá vróg, agus ní leocach sgáura ghó án 
chos lesh a voga den talav, sar a satalóch 
shé orha agus go maíreóch shé Jeah-dosin 
acú, b'édir. Fé gheri ghlaeg shé er Eshirt. 875 

" Er ghrá h'oinig, 'Eshirt, a rí-olav," er 
shishan, " abuir leó sho dridim amách óm' 
bróguiv le hagala go satalóing orha ! " 

Do louir Eshirt leó agus do ghrideadar 
amách. Ansún ish ea háinig an aultacht 880 
er fad orha nuer a chnucadar an fahách a 

" Ailiiiú !.." er shiad, " conas iadan shé 
na cosa muara sun do hóguint chó hárd ! " 

Ansún víoch cuid dá sgláirív a teacht 'na 885 
ghieg a brenhiú er rian a chos agus á hós 
le sruíngg, agus is mó aragóint léanta a 
víoch eatarha dá vár, cuid acú á ghiánav 
amách gur chosa dána a ví ige, agus tuili acú á 
ghiánav amách nár v'ea, ach cosa drychda. 890 

Chuir Údán fógra amách á reá nár v'láir 
fiásda muar a ghiánav a n-onóir d'Á Égeas, do 
rí-olav IJla. Gur vah lesh fén shíh agus 
dea-véng agus caradas a cheangal idir é 
fén agus Fearagas mac Lédi, Árdry Ula, agus 895 
go niánfy an ní shin mar ba chy agus mar 
ba chóir nuer a túrfy uruim agus frihálav 
ryga don uasal Últach so a hárla er a measc. 
Do freagarag an fógra go holav agus go 
fonavar. Do ceapag lá an iásda. Do 900 


holyg an bie agus an deoch. Háinig na 
hueshli go iér chó luah agus fuaradar cuiri. 
Háinig shacht caha féngi tuaha Luchra 
agus Luprachán féna ruíhiv féngi agus féna 

905 dvshachuiv airim. díreach mar a hánadar 
an chiád lá úd nuer a ghin Údán an chavint 
úd a vuin an gháiri á Heshirt. 

Ví Glómar mac Glaish mic Glomaruidi 
aun, trián-ear Údáin, an fear a leagach an 

910 feóchadán le hán vuili chlyv agus go roiv 

feim an dáryág 'na hreasguirt. Chnuic shé É 

" Dar láv m'ahar," er shishan, " ach tá 

deri le leaga na veóchadán ! Ní íicfar 

mishi a leaga feóchadáin irísh le hán vuili 

915 chlyv. Níl unuing ach meahalóiri shochas 
an fear sun ! " 

" Ach, a Ghlómuir,''' ersa Eshirt, " ouc 
ish ea an fear sun shochas na íir vuara atá 
'na ghieg sa vaili. A n-uchduiv na vear 

920 muar ish ea víon shé, mar a véach leanav. 
Viárhach f ear acú súd É er vaish lesh díreach 
mar a viárhach É husa er a vaish lesh." 
Níor louir Glómar a hili. 
Do cuireag ry-heach Údáin a góir chun 

925 an iásda agus do cuireag an chuideáchda 
'na sy do raer a n-úird, agus do cuireag É 
er ghesh Údáin. Sar ar chueg É ishdeách 
sa ry-heach, áfach, b'égean doras muar 
d'osguilt a geaun a tí ghó, mar, pé cor a húr- 

930 hach shé ghó fén, ní iatach shé dol ishdeách 


doras a tí. Nuer a ví shé ishdig ví an shgiál 
mah go leór ige, mar ví an tig ana- árd agus 
d'iad shé sheasav díreach gan a cheaun 
do chur amách trí vuec a tí. Ach conas a 
curfy 'na hí é ? B'in í an chesht. Cá vayfí 935 
cahír a véach muar a ghóhin ? Ví gahéngi 
a cuíneav agus gahéngi a cuardach fiáchuint 
cá vayfí an chahír. Fé gheri duert an 
váuryn, Bébó, lena sherivíshachuiv imeácht 
agus córha muar a ví ici 'na shómra fén do 940 
húirt leó. Do tugag ishdeách an córha. 
Ví shé muar. Ví shé truig er lehad agus 
truig er faid agus ná n-órlach er írdi. Do 
socaryg é er ghesh an ry agus do hig É er 
agus ví shé er a hásdacht. 945 



Nuer a ví É 'na hí er a górha agus a ghroum 
shiar lesh a vala ví shé er a hásdacht mah 
go leór. Ví shé er ghesh an Árdry, ach ví 
ceaty sa shgiál. Na hueshli a ví er ghesh 
É ní roiv án vreh acú er án rayrc áil er an 950 
Árdry, ná ig an Árdry er án rayrc áil orhasun. 
Nuer a ví an tÁrdry 'na hí 'na chahír ryga, 
bíoch go roiv an t-árdán fén gahír, ní roiv 
ceaun an Árdry ach chó hárd lesh a górha. 
Ví cearhú chlé É suas er fad as ciún 955 


chíng an Árdry, agus ví glúin chlé É 
ana-ada suas agus ana ada-amách, a dreó ná 
roiv án vreh ig an Árdry er án rayrc inéachor 
áil er a roiv den hala agus den chuideáchduin 

960 er a dáv eli d'Á. Ní roiv rayrc ige ach er 
na duíni a ví er a háv fén den hala agus er 
na duíni a ví er a ayig anún. 

Ví Eshirt er a ayig anún, san áit 'na roiv 
shé an íhi a ghin shé an gháiri úd a chuir 

965 an earag er an Árdry, er Udán. Ví ana 
chaungcar inish er Údán mar gheaul er a 
verig shin, ach ní ainhóch éngi er go roiv 
án chaungcar er. Ví's ige go roiv bueti ig 
Eshirt er, ach ní ainhóch éngi er go roiv 

970 shé a cuíneav inéachor er Eshirt, ná er a 
ngáiri ghin shé, ná er an iágóir a dineag er. 
Ví aigini Údáin ró ryga agus an smacht ró 
vah ici erhi fén. Níor v'édir d'éngi a húirt 
fé neara go nguílhach nihi den tórd sun erhi. 

975 Ví Eshirt haul agus é a fairi go giár er an 
Árdry fiáchuint a disbeánhach shé án íiuc 
den chaungcar. Níor hisbeáin. Vi shé a 
cavint go breá shév sultvar, ueg suas, le 
Hé, a cur an ili hays tuerishgí ér a dáv 

980 Chúig' Ula agus a dáv na nuíni muara agus 
a dáv Earaguish vic Lédi, an t-Árdry a ví 
orha. Ví É Égeas a túirt gach cúntuish 
dó, er na duíni muara agus er a nósa agus er 
a nlihi, er a shgiálvcht agus er a sheanachas 

985 agus er a guid léng agus óluish. Ví tengeas 


a muineál Udáin ó veh a casa a chíng agus 
a cayint ueg suas, agus ví tengeas a muineál É 
ó veh a casa a chíng a cliaruig croma shvs 
clá ghualuing chlé chun béarha er ocal an 
Árdry fé mar a lourach shé an focal. 990 

Sa chayint dóiv do hig gach duini acú 
én ní aváin. Do hig É, má ba veog agus 
má ba huarach le rá colan an Árdry gur 
vuar agus gur v' árd í a aigini. B'é fén árd 
olav Ula, ach do hig shé ná roiv aun ach 995 
duini gan ólas shochas Údán. Ví's ige gur 
hig Údán an ní shin lesh, ach go roiv shé 
ró uasal, ró ryga, chun a leoguint er gur 
hig shé é. Do hig Údán an' aigini, pé 
tiágar cuirp agus neart giág a ví ins na 1000 
fearuiv muara a Gúig' Ula, ná roiv puíng 
le myv acú á neart a n-aigini ná á méd a 
n-eóluish ná á géri a n-íntileachda. Dar lesh, 
má b'é an t-Á so an t-árd o]av a ví acú agus 
an rált óluish a ví acú, ví an donas er fad le 1005 
dúiri er a guid eli acú, idir ry agus duíni. 

Níor v' é Údán aváin go dáinig an smuíneav 
sun a n-aigini ghó an uer shin. Ví na duíni 
beoga go lér, muar-hímpal a teómra vuer, 
idir gach dá ghreim bíg a gh'ihidísh, a 1010 
fiáchuint^ anún er a vahach a ví haul er 
ghesh an ry agus ví shé daingean 'na 
n-aigini go lér ná roiv aun ach leah-amadán. 
Ví a cheaun agus a cheanácha agus a vala 
beaha go lér ró vuar, ró aunsbianta chun 1015 


puíng cruingish aigini veh ishdig aun. Do 
riug an smuíneav sun greim nís daingini 
fós 'na n-aigíni nuer a chnucadar an t-ualach 
muar bíg a gh'ih shé. Is áula cuireag clár 

1020 muar er a ghlúiniv chuigi agus do cuireag 
an bie er a glár. Do cuireag dóhin berti 
chuigi er a glár. D'osguil shé a viál agus 
chuir shé an méd shin ishdeách aun a n-én- 
eacht. Is er égin iad shé é húirt fén' iacaluiv, 

1025 ví shé chó suarach sun. Ví shé imihi shiar 
gan tuerishc sar a roiv is ige, puíng, go roiv 
shé 'na viál. 

Ansún do cuireag dóhin trír chuigi — dóhin 
ceaharuir— dóhin cúigir. Víoch an bie 

1030 iti ige chó tiuv agus a curtí chuigi é. Ví 
úna agus sgárd er a guideáchduin nuer a 
chnucadar an bie go lér ag imeácht. Níor 
leogadar orha, áfach. go roiv blúiri úna 
orha. Víodar ró onóireach, ró viásach chuigi 

1035 sri in. Do choigileadar an iúna chó mah 
sun, le cavint agus le sult agus le maga 
eatarha fén, nár hig É go rouhas a diánav 
én iúna ghé. Um an aum 'na roiv a nóhin 
bíg iti acú go lér ví dóhin denhiúir agus 

1040 dahad acusún iti ig É. 

Nuer a ví an bie caiti do tugag an deoch 
tímpal. " Do buineag na cíng veoga as na 
douchuiv," mar a buineag an chiád íhi úd. 
Ansún ish ea ví an obuir ig an locht frihálú. 

1045 Cá vayfí árhach 'na viatach É deoch ól ás > 


Véach shé chó mah ige veh a casa le deoch 
'ól á miáracán le veh a casa le deoch ól as 
án cheaun des na hárhív a ví acusún. 
Chuínig Eshirt er heft. Ghlaeg shé chuigi er 
a vear-tísh agus hug shé cogar dó. 1050 

" Buin an ceaun uachduir le buili hueg 
as a mairili muar sun haul," er shishan, 
" agus diánha shé an gnó." 

Do vuin. Do cuireag an bairili agus a roiv 
de ghlg aun er a dalav chun É. B'égean dó 1055 
fén é hóguint agus é chur er a glár a ví er a 
ghlúiniv. Ní iatach an locht frihálú an bairili 
chur anáirdi er a glár dá vayidísh Éri er. 
Do riug É ér díreach mar a viárhach fear er 
vórnán agus chuir shé chuigi er a glár é. 1060 
Ní ró ada go roiv shé folav ige. Duarag 
lesh é chur er a dalav agus do líonag irísh 
dó é. 

Víodar go lér " ag ól agus ag ívneas," er 
feag tamuil vah. Háinig an t-aum 'nar 1065 
ceapag go n-eireóch Údán agus go niánhach 
shé cayint. Níor eiri shé. D'eirig Eshirt 
agus d'iar shé er an Árdry cead cayinti húirt 
dó. Do hug. Ansún do louir shé. 

" An uer ghiánach a víomuir ansó a 1070 
vochuir a chéli," er shishan, " do louir an 
tÁrdry ling er véd a chócht, er neart agus 
er líonvuiri a vuar-hló, er ueshleacht agus er 
hréni a híshach agus a ruíhi féngi, agus duert 
shé ling ná roiv an chócht sun er bih a viár- 1075 


hach duíni ná olavahas amách as an ry- 
havlach so er égin. Nuer airís fén an chayint 
shin níor iadas gan gáiri ghiánav. Háinig 
fearag er an Árdry. D'iarha shé ghíom, as 

1080 iv góir go lér, a vaha agus a vuar-ueshli 
tuaha Luchra agus Luprachán, cad fé neara 
ghom an gháiri shin a ghiánav. Duartsa, á 
reagara, gur v' eól dom cúigi de chúigív 
Érean, agus go roiv fir aun go miárhach án 

1085 ear aváin acú duíni agus olavahas amách 
as a devlach so er égin, a n-uingeóin Údáin 
agus shacht caha féngi tuaha Luchra agus 
Luprachán. Nuer airig an tÁrdry an focal 
sun uem háinig fearag vuar er agus d'órda 

1090 shé mi ghváil agus díoltas a ghiánav oram 
mar gheaul er a gayint a duart. D'iaras 
er an Árdry agus er a guideáchduin a ví 
láirhach go mogfy ghíom agus go leogfí 
ghom dol go dí an áit 'na roiv na fir vuara 

1095 sun agus go dúrhing lium ansó córha so- 
icshi a hisbeánhach gur louras fíringi nuer a 
duart an chavint. Fáguim inish fé'n Árdry 
fén agus fúivshi, a vaha agus a vuar-ueshli, 
ar louras fíringi nú ar louras briág." 

1100 " Do louruish fíor ! Do louruish fíor ! " 
er shiad go lér agus a fiáchuint er É agus a cur 
n'a súl tríd, ó gach án fáirt den teómra. Ví 
E a fiáchuint anuas orha muar-hímpal agus 
a ghá húil er dian-leaha le húna nuer a 

1105 chnuic shé na duíni beoga miona go lér agus 


iad chó hanamúil, cho haibig, chó giár- 

" Do louras fíor, 'Árdry, agus a vaha vuara," 
ersa Eshirt. "Do goug mi gan chúsh. Do 
dineag iágóir oram . Do dineag ní oramba veasa 1 1 10 
ná mi ghváil gan chúsh. Dd louras fíor agus 
do cuireag briág am leh. Ish é Údán, Árdry 
tuaha Luchra agus Luprachán, a chuir an 
vriág sun am leh. Dá vrí shin cuirimshi 
inish de gheasiv er Údán dol go Háuin mar 1115 
a gónyn Fearae^as Mac Lédi agus na fir vuara. 
agus gur b' é ciád duini é do chíhig er maidin 
amáireach an leti cuídi atá a guiri muar na 
Háuna, a deylach Earaguish. Ní fiáir 
doit dol aun, 'Árdry, agus be tú blien a 1120 
nEáuin sar a diucuig leat casa har n-aish 
go Má Failhing." 

Do hig Eshirt. Chroum na duíni a ví an' 
aici er é cheshdiú a dáv na n-iúny sél a 
chnuic shé a Gúig' Ula. Ví shé á n-ínshint 1125 
dóiv. Ví gasara haul, lesh, a ceshdiúchán 
er É agus ví É a túirt gach tuerishgi ghóiv 
chó mah agus d' iad shé. 

D'eirig Údán agus hleáuna shé amách. D'eirig 
Bébó agus hleáuna shí amách 'na ghieg. 1130 




" Is crueg an cás 'na vuilim inish, a 
Vébó," ersa Údán. 

" Ghinish dearúd muar, a rí," er shishi. 
" Ní roiv án cheart agút an ghváil úd do 
1135 chur er Eshirt go dí go méach deini agút ér 
go roiv briág ige á ínshint. " 

" Ní íláir dom imeácht láirhach, a Vébó," 
er shishan. " A diucuirshi lium nú a vanhir 
ansó am ghieg ? " 
1140 " Ravdsa leat, a rí/' ersa Bébó. 

Ansún do tugag chúha an t-each by agus 
chueg Údán er an each, agus chueg Bébó er 
chúluiv Udáin. 

Níor v' ada go roudar a n-aici Áuna Vacha. 
1145 Ba chó-gheas don each vy muir agus tír, cnuc 
agus gleaun, áit ghar^v agus áit rég, agus 
ba luaha er a shlí é ná an shouc agus ná an 
fiular. Víodar a n-aici na Háuna a vad ruim 
eirí lá. Hleáunvdar ishdeách sa chahir a 
1150 ganas d'éngi. 

"Cuarduigan chahir, 'ÍJdám," ersa Bébó, 

" don letin úd a duert Eshirt, go viáchuir 

erhi agus go n-imíom a vaili sar a med na 

duíni ag eírí." 

1155 Sa chuardach dóiv chuadar ishdeách a 


bálás an ry. Fuaradar an cuiri muar, cuiri 
muar na Háuna, agus fylach na letean aun 
a dineag don tlua araér ruimi shin. Ví • 

tuerim acú go roiv cuid égin den letin sa 
chuiri, ach ní iatuidísh íiáchuint ishdeách 1160 
sa chorcán. Ví shé ró árd. Háinig Údán 
a n-aici an chorcáin. Ní roiv aun ach mar 
a véach shicín circi a n'aici. Ví shé a gváil 
.tímpal er a gorcán agus a ghá láiv shínti 
anáirdi, á gimilt de háv an chorcáin, íiáchuint 1165 
a vaych shé án rod go viatach shé greim a 
vreh er. Ní vuer. Ví táv an chorcáin chó 
shleáuin le gluini muar-hímpal. Ví shé a 
grua-chás agus ví an íhi ag imeácht. 

" Eirig anáirdi er an each, a rí," ersa Bébó, 1170 
" agus b'édir go mefá árd do ghóhin ansún 
chun breh er viál a chorcáin." 

Chue shé anáirdi er an each. Háini shé 
fén agus an t-each ishdeách a n-aici an 
chorcáin. Heasiv shé suas er ghroum an 1175 
eh'agus hín shé anáirdi a láv. Ví bary a 
véreana a ngiurácht cúpla órlach don únsa 
airigid a ví muar-hímpal er viál an chorcáin. 
Hug shé lém agns do riug shé er a vúnsa 
lena láiv ghesh. Vuin shé casa as fén agus 1180 
chuir shé an láv chlé er a vúnsa airigid. 
Vaili shé suas é fén go dí go roiv cos lesh er 
oura an chorcáin, er a vúnsa airigid.. Ví 
shé a fiáchuint shys sa chorcán, ach ní iatach 
shé an leti ishgint mar ví an doirihacht 1185 


aun. Hín shé shys láv lesh fiáchuint a 
viatach shé a láv do chur er a letin. Ní 
iatach. Ví an leti ró ada shys. Díreach 
agus é a tarac na lá chuigi do hleáunuig a 

1190 chos d' oura an chorcáin agus hit shé ishdeách ! 
Ví iread letean er hóin a chorcáin agus go nei 
shé shys go dí an dá osguil inti. Ach ní 
roiv shí teh. Ba vah an vail er ná roiv. Ví 
shí a neri a teas. Hug shé iaracht er é fén 

1195 a harac as a letin. Is áula chueg a ghá 
láiv shys inti lesh an únhirt, agus ansún ní 
iatach shé láv ná cos do chory inéachor, ví 
she chó daingean sun sáiti sa letin agus ví 
an letin chó ruín shin. 

1200 " Is fada aty, 'ir ghuiv/' ersa Bébóamúh. 
" Cad tá at chimeád ? " er shishi. 

Ghrueg ghuv chasda ish ea ví er Údán, 
agus ví a chroicean chó geal le shneachda 
agus a ghá ghrua chó dearag le cár. Grueg 

1205 ionavy ish ea ví er a guid eli de hueh Luchra 
agus Luprachán. Ní roiv grueg ghuv er án 
duini eli aun ach er an ry fén. Shin é cúsh 
go nertí " 'ir ghuiv " lesh. 

D'reaguir shé Bébó as a gorcán. 

1210 " Imigshi a vaili, a Vébó," er shishan. 
" Táimshi ceanguilti go daingean ansó. Níl 
an vreh agúm er an áit sho águint go dí go 
dóguid muíntir an ry-hayluig v ás mi." 

" Má's mar shin atá an shgiál agút, 'ir 

1215 ghuiv," ersa Bébó, " is focal báh an focal 


a duaruísh go minic haul sa vaili nuer a derhá 
ná íiatach neach fé ghrén cosc ná ceangal do 
chur ort a guingiv do hoili fén." 

" Focal báh ab ea é gan áuras, a Vébó. 
Beg cosc agus cimeád ansó oram go ceaun 1220 
bliana, an uili lá de vlien, agus ní veg án vreh 
agúm er án rayrc áil er huehiv Luchra agus 
Luprachán go dí go meg umláini na biiana 
caiti. Ach imigshi a vaili, a Vébó, agus 
ber leat a vaili an capal sun." 1225 

" Ná habuirshi shin, a rí," ersa Bébó, 
" ní imeódsa uetshi go brách go vicead cad 
imeóig ort." 

Ví an lá taguihi. Ví muíntir an ry-hayluig 
ag eirí. Ba gheár go dáinig cuid acú chun na 1230 
háiti 'na roiv an cuiri muar. D' iáchadar sa 
chuiri. Chnucadar an firín beog gleóiti agus é 
ishdig sa chorcán agus é ceanguilti sa letin mar 
a véach cuil er vésh meala. Do liúdar agus 
do shgeartadar er gháirí. Víodar a dol ó 1235 
hrihav go trihav gáirí er feag tamuil, a 
fiáchuint er a guma 'na roiv shé agus er a 
gor a ví er. Fé gheri hógadar amách as a 
gorcán é agus ghlanadar an leti ghé, agus do 
riugaclar leó é a trial er Earagas. I240 

" Mo chús ! " ersa Fearagas, " ach ní hé 
shin an fear beog a ví ansó arú 'né. Folt 
fiún a ví er a vear meog úd agus casir ghuv 
atá er sho. Cé hé husa, 'ir vig ? " er shishan, 
" nú cá tír as a dáinísh ? " 1245 


" De huehiv Luchra agus Luprachán 
mi," ersa Údán, " agus is mi is ry er na 
tuehiv shin, agus Údán m' ainim. ,, 

" An leatsa an fear beog fiún a ví ansó arú 

1250 'né ? M ersa Fearagas 

" Is lium," ersa Údán. 
" Háini shé shúd ansó er dúsh agus 
háinishi ansó inish. Cad tá ag úr dúirt 
anso ? Canaháv ná fanan shiv sa vaili ? 

1255 Má tuíshi chó ghiár-chúshach lesh a virín 
eli measim nách mah an vail oruing shiv a 
veh a teacht ansó chúing. Háinig an fear 
fiún er dúsh a brah na tíri sho. Háiníshi 
inish chun pé droh-veart atá er aigini aguiv 

1260 do chur chun cíng. Cé hí sho ? " 

Ví fearag er Earagas, agus ví fiáchuint ana- 
cnyhach ige nuer a víoch an earag er. Má ví, 
níor sdán Údán ón viáchuint ná ón verig. 
D'iách she idir an dá húil er Earagas, agus 

1265 ví an iáchuint chó dána, chó sheasavach 
sun gur veog ná gur sdán Fearagas. 

" Ish í shin mo vean," ersa Údán. " Ish 
í is bayintiarna er huehiv Luchra agus 
Luprachán, agus Bébó is ainim di. Ní ha brah 

1270 na tíri sho ná er tí díovála ghiánav doitshi 
ná dot vuintir a hánamuir ansó. An fear a 
háinig ansó an lá fé gheri Eshirt is ainim dó. 
Ish é olav tuaha Luchra agus Luprachán é. 
Duert shé go roiv duíni ana-vuara ansó a 

1275 Gúig' Ula. Níor chredeamuir a chayint. 


Do goug é mar gheaul er a gayint vriágach 
do reá, dar ling. D'iar shé aishgi agus 
cáirdi trí lá agus trí íhi chun go diucach shé 
ansó agus go miárhach shé lesh a vaili córha 
so-icshi a hisbeánhach dúing go lér go nuert 1280 
shé fíor nuer a duert shé go roiv na fir vuara 
so a Gúig' Uía. Háini shé. Chnucúir go 
lér é. Do riug shé lesh a vaili a trial oruing 
É Égeas. Chó luah agus chnucamuir É 
Égeas, ví's aguing gur fíringi do louir Eshirt, 1285 
agus gur dineag iágóir er. Ansún do chuir 
Eshirt de gheasiv oramsa teacht anso go 
Háuin agus gur mi ciád duini chíhach an 
leti cuídi a diánfy ansó er maidin iniúv. A 
diaruig ravirc áil er a letin shin a vís nuer 1290 
a hiteas ishdeách sa chuiri. Shin é fíringi 
an shgél go lér agút, 'Earaguish," ersaÚdán, 
" agus," ershishan, " ni duartsa briág ryav." 
" Tá go breá ! " ersa Fearagas, " b'édir go 
vuilimíd biogán mohálach, dar leatsa, 'Árdry 1295 
vig. Ná meas at' aigini, áfach, go gretimísh 
cavint den tórd sun. Bertear amách an 
tÁrdry beog so agus curtar a measc an 
gharav-havluig é agus cimeátar go mah é. 
Cafar a ghiánav amách cad é an gnó a hug 1300 
ansó é, nú cad é an t-uishgi-fé-halav atá bear- 
tuíhi ig na duíni beoga so do ghiánav cruing. 

Do rugag Údán amách agus do cimeádag é a 
measc an gharav-hayluig, agus ish é a ví go 
docharuideach aun. Níor vishdi, dar lesh, 1305 


garav-haylach a húirt er an muíntir a ví 'na 
hímpal. Víodar garav er gach án tays cuma ; 
garav 'na miásiv ; garav 'na gayint ; garav 
ag ihi agus ag ól ; garav 'na guideáchdanas. 
13 10 Ní roiv án taihí ryav ig Údán er a lihédí agus 
ví an shgiál go mí-chorhamach ige eatorha. 


IAD, agus a leis. 

Do rugag ishdeách Bébó agus do cuireag'na 
sy anáirdi eramórdí, er láiv ghesh Earaguish 
díreachmaracuireagEshirtnueraví shé aun. 

1315 Víoch na mná ueshli go lér a buint cayinti 
aishdi, agu3 abuint silt aishdi, achníor haingh 
shí leó leah chó mah agus do haingh shí le 
Fearagus agus le rygra Ula. Ba lér dóiv, idir 
rygra agus mná ueshli ghóiv, ná roiv án 

1320 vean láirhach a ví leah chó huasal lé, a 
neaurav ná a gló, a gruh ná a bearsin, a 
neliv ná a maishúlacht. Is áula viáduig a 
lyd a háileacht er gach án tays cuma 
Víoch na íir a íiáchuint erhi agus ansún a 

1325 fiáchuint er a mnáiv fén agus á cur a gúm- 
paráid leó, agus go dein ní hacú víoch an 
ceaun ab eár den chúmparáid. Higeadar 
na mná íén go mah nár v' ea, agus dá vrí 
shin víodar lán d'iád agus de visguish 

J330 agus de chaungcar chúhi. Nuer iáchach 


éngi dá vearuiv fén erhi agus ansún nuer 
iáchach shé uehi er a vean f én chídísh an diomá 
'na húiliv. Vídísh ciáiti loishgihi sgólta, 
ach ní leogach uar dóiv a leoguint orha go 
duguidísh fé neara an diomá. Ví Bébó 1335 
ana-ghiár-chúshach. Hug shí fé neara an 
shgiál go lér agus hig go háluing é, ach a 
n-inead án voga ghiánav er our an iáda 
ghóiv is áula ghin shí a díhal chun é ghiárú, 
agus gan ici á húirt dóiv a gahav na hav^im- 1340 
shiri ach gach focal ba hévi ná a chéli agus 
gach gheal-gháiri ba ghili ná a chéli, agus ba 

Ví Fearagas a buint cavinti aishdi. Ví 
gahán tays óluish ueg er Vá Failhing agus 1345 
er huehiv Luchra agus Luprachán ; er a 
nósiv agus er a shlí veaha agus er a miásiv ; 
er a locht léng agus óluish agus alyn ; er a 
n-ás dán agus er a n-ás ceóil agus er a vilív. 
Ish é rod a háinig as a gavint shin d' Earagas 1350 
ná gur bueleag ishdeách an' aigini gur inish 
Udán an íringi ghó agus ná roiv án uishgi- 
fé-halav ige fén ná ig Eshirt á ghiánav, agus 
ná roiv án ghnó acú go Cúig' Ula ach an 
gnó a duaradar. *355 

Chó luah agus do hig Fearagas an méd 
shin d'órda shé Údán do húirt 'na láhir. 

Do tugag ishdeách é agus do cuireag er 
hychán anáirdi er a mórd é, a n-aici Vébó. 

Do louir Fearagas lesh. 1360 


" 'Árdry tuaha Luchra agus Luprachán, ,> 
er shishan, " is agal lium gur ghineas iágóir 
ort. Veasas go m'édir gur náuid tu agus 
gur a brah na tíri sho a háinísh. Níl shé 

1365 ceart ig ry, má víon án droh-úntuív ige á 
duini iasachda a hagan chuigi ishdeách á 
tír iasachda gan an ili hays aireáchuish a 
húirt sar a miárhach an duini iasachda lesh 
ólas égin, nú aihini égin, a chuirhach er 

1370 chumas náud teacht a ganas agus díováii a 
ghiánav don tír agus do vuíntir na tíri. 
Imi shin ish ea chuireasa husa sa gharav- 
havlach agus cimeád chó daingean ort. Ón 
gayint a hárla ansó inlsh, idir mi fén agus 

1375 do va^ántiarna, do bueleag ishdeách am 
aigini nách chun án díovála ghiánav do 
Chúig' Ula ná d'Últachuiv a háinísh, ach 
mar gheaul er na geasa a chuir do rí-olav 
ort. Dá vrí shin, 'Árdry, goiv mo leah- 

1380 shgiál agus mah ghom an iágóir a ghineas 

" Tá go mah, 'Earaguish," ersa Údán, 
" mara viaduid ghá árdry mar husa agus 
mishi mahav dá chéli agus caradas a húirt 

1385 dá chéli, conas is fédir dár nuíni er gach táv 
caradas agus muíntearhas a húirt dá chéli 
mar is ceart. Ghin Árdry Ula iágóir er Árdry 
taaha Luchra agus Luprachán. Tá an iágóir 
shin maiti. Ní ghiánhig éngi de huehiv 

1390 Luchra agus Luprachán díoltas chuíhi mar 


gheaul er an iágóir shin. Ach tá so agúm 
le hiaruig er Árdry Ula, ná fágfar a hili sa 
gharav-haylach mi. Tá anála na vear muar 
sun ró hroum. Bím dom hachda ig an 
maluihi atá ins gahával 'na míd na fir 1395 
vuara gharú sun. Ní mah an chóir ig Árdry 
dá chur er Árdry eli é ágáilt 'na measc." 

" Is fíor sun, 'Árdry, ach b'édir dá ma ná 
béach cimeád ort go n-imeófá ueng." 

" Verim mo vriahar ryghoit, 'Earaguish/' 1400 
ersa Údán, " pé cimeád a veg oram ná ná beg, 
ná himeód uev go brách go dí gur toil leat 
fén agus Ie Húltuiv mi imeácht." 

" Da ma ghó lium gur v'íor sun, M ersa 
Fearagas, " ní vefása idir a ngarav-hay- 1405 

" Níor vrishasa mo vriahar ryav, M ersa 
Údán, " agus ní vrishad go deó." 

" Tá go mah, 'ÁvdTy," ersa Fearagas. 

Ansún d'órduig Fearagas shómra áirihi, 1410 
shómra derig, an shómra ba gheshi agus ba 
ghili agus ba ghriany a ví sa ry-haylach, do 
cheartú agus do chórú agus do chur a dreó 
d'Údán. An aid a ví sun dá ghiánav do 
tugag " nó gacha bíg agus shean gacha dí" 1415 
a trial er fén agus er Vébó, agus do tugag an 
ili hays onóra agus urama ghóiv, agus do ghin 
Fearagas agus an ili ghuini den chuideáchduin 
an díhal bá vó b'édir chun áhish do chur er 
a mert agus chun ívnish a húirt dóiv. 1420 


Víoch an diomá agus an sherihan agus an 
ceaun-fé er na fearuiv ueshli nuer iáchuidísh 
er Vébó agus ansún nuer a chídísh a mná 
fén, dá vreáhacht iad agus dá ueshleacht iad, 

1425 chó garav chó tútach, chó míshgiavach, a 
gúmparáid lé, ach ghineadar a níhal chun 
gan a leoguint orha gur hugadar fé neara an 
difiríocht, le hagala ná tainghach sun le 
Bébó. Hug na mná go lér fé neara an 

1430 sherihan agus an diomá, ach níor leogadar 
orha gur hugadar, le hagala ná tainghach 
sun lena vearuiv. Do hig Bébó agus do 
hig Údán, cad a ví a n-aigini na vear agus 
cad a ví a n-aigini na man, ach níor leogadar 

1435 orha gur higeadar blúiri ghé. Ví a n-aigini 
fén ró uasal, agus ba lag leó nihi den tórd 
sun a húirt fé neara inéachor. Chnuic Bébó 
gur ró vál go méach droh-obuir sa chuideách- 
duin er baul. Ví shí a diánav a díhil chun 

1440 veh shév agus sultvar agus geal-gháiriteach 
lesh na fir, a diaruig an terihin a vuint díov. 
B'in ríiar ba vó, áfach, a hug shí le fishgint 
dóiv an áileacht agus an ueshleacht agus 
an vaishúlacht a ví inti shochas a mná fén, 

1445 agus b'in mar ba vó a chnuic a mná fén 
an diomá agus an sherihan a ví orha. Ví 
priúnsa óg agus rygan óg er a guideáchduin. 
Óigvean ana-vreá, ana-ghahúil, ab ea an 
rygan. Ví ueshli óga Chúig' Ula go lér, 

1450 agus ueshli a vad lasmuh de Chúig, Ula a 
cailiúint a meaurach a diaruig go vayidísh 


í le pósa, go dí gur hárla gealúint fósda idir 
í fén agus priúnsa Layineach a ví uasal, 
ryga, cróga, mah a dóhin di er gach án tays 
cuma. Ví an priúnsa Layineach a fiáchuint 
er Vébó. Ví an rygan óg a fiáchuint ershan 1455 
agus an dá húil vuara, holasvara er dian- 
leaha ici le hagala, nuer iáchach shé erhi fén 
go viceach shí an diomá agus an sherihan 
'na ghnúsh. Ba gheár gur iách, agus do 
chnuic. Chnuic shí go silér gur veog ná go 1460 
roiv gráin ige erhi agus ná roiv leis ige er. 
Ví shí a riucht dol a luigi le buert agus le han- 
uihi. Ví fáingi óir idir a méreanuiv ici agus 
í á chasa agus ag iniúcha na clohi soluish a 
ví aun, a diaruig a leoguint erhi ná roiv á 1465 
rod erhi ná á rod ici á húirt fé neara. Ví 
creahán ins na méreanuiv agus er égin 
váish iadach shí na deóracha chimeád shiar 
gan teacht as a súiliv. Le neart an anuihi 
a ví erhi, agus mar gheaul er a greahán, do 1470 
hleáunuig an fáingi as a méreanuiv agus 
do hit shé er a mórd. Do ghluesh shé go 
breá raeg fan a vúird anún, go dí gur sdad shé 
ig cosiv Vébó. Hóg Bébó suas an fáingi. 
Ví muiríon a ghá láv aun go mah. D'eiri 1475 
shí agus chiúla shí treasna an vúird agus an 
fáingi sa dá láiv ici, agus chuir shí an fáingi 
er vér na rvgana, eranmér 'nar cheart fáingi 
pósda chur erhi, agus hug shí súil-iáchuint, 
lena líng shin, anún er a briúnsa Lavineach. 1480 


Ví an priúnsa a fiáchuint go dlúh, san aum 
giána, erVébóagus er an rvguin óig, agus pé 
acú chuir Bébó drycht égin er a húiliv, nú 
gur chuir shí drvcht égin erghelivnarygana, 

1485 háuluig an priúnsa ná feaca shé ryav éngi 
d'iách chó breá agus d'iách an rygan an 
uer shin. D'iách shí nís áili go muar ná 
mar iách Bébó fén. Do las an t-áhas 'na 
húiliv agus 'na ghnúsh nuer a chnuic shé an 

1490 méd shin. Do hárla gur iách an rygan 'na 
hreó an neómat ciána agus go veaca shí 
an t-áhas. Do las áhas 'na gnúsh fén a 
freaguirt an áhish shin. Do viáduig shin 
a háileacht go muar. 

1495 Nuer a ví Bébó a shúl treasna an vúird 
agus an fáingi ici, agus í er égin ábalta er 
an ualach do vreh lé, ví Fearagas agus an 
chuideáchda ins na trihív dú a gáirí, agus 
gach án liú acú a mola a nirt. Nuer a ví 

1500 an fáingi béarha anún ici agus an gnó 
diánta ici, háini shí anaul har n-aish agus 
hig shí mar a roiv shí er dúsh a n-aici 

Pé acu chuir shí drvcht égin eli er a 

1505 guideáchduin, nú gur 'b áuluig a háinig 
aharú aigini orha fén nuer a chnucadar a 
huary a ví shí 'na tuirt ; pé rod a vuin 
dóiv d'imig an sherihan agus an diomá 
des na fearuiv agus d'imig an t-iád des na 

1510 mnáiv. 


Ví an ayimshir go suerc agus go híving 
acú as sun amách. Ví Fearagas a buint 
cavinti á Húdán, á iarhy ghé cad é an savs 
dlihi a ví ige a Má Failhing agus conas a curtí 
na dlihi a veim ; cad é an neart sló a ví ige 15 15 
agus conas a dintí gnóhy coguig a vúini 
ghóiv ; cad iad na gníorha gaili agus 
gaishgi a ghineach na flr láidiri a ví ige. Ní 
roiv án teó ach an sult a gheych an chui- 
deáchda ins na tuerishgív a hugach Údán 1520 
ueg er na cahanuiv muara a hroideach 
tuaha Luchra agus Luprachán a guingiv a 
náud, agus er na gníorhiv úntacha a 
ghineach na fir vuara a ví orha. D'inish 
shé ghóiv a dáv Ghlómuir Vic Ghlaish Vic 1525 
Glomaruidi agus conas mar a ghineach shé 
an feóchadán do leaga le hán vuili chlyv, 
rod na íiatach án ear eli er huehiv Luchra 
agus Luprachán a lihéd a ghiánav. 

" Ta shé nách muar shacht n-órlach er 1530 
írdi/ ' ersa Údán, " agus tiágarha dá raer, 
agus é cúmha córach fuingiúil, agus an 
dáryág eli is treshi aguing do heacht chuigi 
ish é a níhal é hreasguirt." 

Ba ghó le duini go diteach an t-anam tur teh 1535 
á cuid des na fearuiv a ví láirhach nuer 
airíodar an gníov muar, an feóchadán do 
leaga le hán vuili chlyv, agus neart úhásach 
an ir a ví suas le shacht n-órlach er írdi. 
Níor gháir Fearagas inéachor, áfach. Ghlac 1540 



shé cayint an ir vig chó muar dáíríriv agus 
dá ma a trácht a véach shé er Últach égin 
a véach suas le shacht truihi er írdi agus vuin- 
hach an chos de chapal le hán vuili chlyv. 

1545 Chnuic Údán an chuid eli a gáirí agus gan 

án gháiri a teacht á Fearagas. Do louir shé. 

" Ní ró vah an tuishgint atá ig cuid det' 

ghuínivshi, 'Earaguish a vráhir/' er shishan. 

" Cad imi go n-abaran tú an chayint shin, 

1550 'Árdry ? " ersa Fearagas. 

" Is cúrsy gáirí leó fear láidir er huehiv 
Luchra agus Luprachán a veh suas le shacht 
n-órlach er írdi. Dá méach shé suas le 
shacht truihiv er írdi ní ghiánhidísh án 

1555 gháiri imi. Cavas dóiv ná go vuii tír égin 
er uachdar na cruingi agus go vayfí fear 
láidir aun a véach suas le shacht slata er 
írdi. Dá dagach fear ó hír den tórd sun 
ansó go Cúig' Ula an dó leat ar chúrsy gáirí 

1560 leó é ? " 

"Má tá a lihéd de hír aun, 'Údáin, a vráhir/' 
ersa Fearagas, " tá súil agum go vanhid 
na duíni sa vaili aun, nú má águid shiad an 
baili na fayid shiad ólas na shlí ansó mar 

1565 a fuaruishi agus do vavintiarna. Dá 
vayidísh measim nach gáirí a vuinhidísh 
á hueshliv Ula." 

Do sdad an gháirí láirhach. Háinig náiri er 
na hueshliv nuer a higeadar an droh-vúini 

1570 a ví tisbeánta acu d'Iúdán agus do Vébó, 


agus chromadar er a níhal a ghiánav chun 
urama agus onóra hisbeáint dóiv er gahán 
tays cuma. Ní roiv É Égeas aun. D'an 
shé a Má Failhing a deaunta Eshirt. Ach 
ví filí agus égshi agus locht alyn go 1575 
tiuv acú a n-iámuish É, agus chuireadar 
er shúl iad chun sbóirt agus ívnish agus 
cahav ayimshiri ghiánav d'Iúdán agus do 


Nuer a ví deri lesh a viásda agus lesh a 1580 
gahav ayimshiri do hóg Fearagas Údán er 
a vaish chuigi, agus do hóg an rygan óg úd 
Bébó er a baish. Ví an t-aragal, an shómra 
derig, curha a dreó ghóiv um a daici shin, 
fé mar órduig Fearagas. Do riug Fearagas 1585 
agus an rygan óg an vert leó go dí an shómra 
sun. Do lean an priúnsa Lavineach agus 
tUili den chuideáchduin iad. 

" Sho, 'Ardry," ersa Fearagas, " Bíoch 
an t-aragal so agútsa an aid a ve tú ansó a 1590 
Gúig' Ula." 

" Is mah a t-aragal é sho, 'Earaguish, a 
vráhir," ersa Údán, " ach tá aragal agumsa 
sa vaili a Má Failhing atá nís feár go muar 
ná é. D'ór ghearag atá an leah uachdarach 1595 


dem' aragalsa diánta agjis tá an leah íoch- 
darach dé diánta d'airigead ghlégeal. Tá 
fárdoras fiúndruini as ciún a ghoruish, agus 
is d'ú atá an táirshach diánta, agus ish 

1600 é díon atá er ná cletí na n-ián is áili 

■ dah. Tá cuínleóir áluing órghaiti a lár 

an araguil shin agus cuingeal er lasa sa 

chuínleóir shin, agus tugan an chuingeal 

sun solas dúing, solas íving ná tagan lagú 

1605 ná dorachú chuíhi er. Tá muar-hímpal er 
holas na cuínli shin cróing do chlochuiv 
luachvara a víon coitianta a tainghav agus 
a sbriácharnuig sa tolas. Níl grueg ghuv 
er éngi dár nuíni. Folta by bara-chasa 

1610 atá orha go lér. Islíl duv ach mishi agus 
an tArdr}^gan ansó. Agus fiách, a Eara- 
guish, a vráhir ; ní hagan breóiteacht ná 
easba sláinti ná ás ná fuirihacht ná bás er 
éngi sa tír as a dánamuirna. Bion gahéngi 

1615 a mláh na hóigi aun chuíhi. Agus éngi hagan 
a trial oruing agus gur mah lesh íanúint, 
bíon míli fáilti aguing ruimish. Tá ár 
nóirshi er osguilt a góny do gach éngi a 

1620 Do fágag Údán agus Bébó san aragal sun, 
agus hagach Fearagas gach án lá agus vereach 
shé lesh er a vaish Údán, a tisbeáint na tíri 
ghó agus a tisbeáint na nuíni ghó, agus víoch 
shé a fairi er gach án ocal a hagach ó Udán 

1625 mar higeach shé go míoch ana-vrí agus ana- 


ghoyingeas 'na chayint. Agus ní hé Fearagas 
aváin a víoch a fairi er a chayint ach an ili 
Últach, uasal agus íshal, a gheych án chá 
er veh ag éshdeacht lesh. 

Ví fear er haylach Earaguish agus b'é a 1630 
ghnó tínteacha an tevluig d'adú agus airi 
húirt dóiv a dreó ná ravidísh a n-iág. " Fer 
déd" a tugtí er a vear go roiv an cúram sun er. 
Is unan fear déd agus giula tini, agus giula 
tini a tugtí 'na ghie sun er a sherivíshach 1635 
sur. Ví an fear déd lá ag adú na tini agus 
ví Údán a fiáchuint er. Chuir an fear déd 
félhan fó chraun er a dini díreach mar a 
chuirhach she án aymad eli. Do louir 
Údán. 1640 

" 'lr sho a ghinean deatách muar ag adú 
na dínti agus a loishgean mórán aymuid, 
ná loishc ry na graun. Din an tini do ry 
na vlea, d'Earagas uasal na sló, ach ná cuir 
sa tini shin ry na cuili. Ná loishc ry na vea 1645 
do ry na vlea. Is faun é an félhan. Níl 
slóiti muara ige mar atá ig Árdry Ula. Ach 
tá a neart fén ige. Níl an craun sun a fás á 
talav na Hérean ná fuil féna smacht. Cuirean 
shé a ghiága cála fada tímpal er a graun is 1650 
mó agus is treshi, agus is sherivíshach an 
craun sun dó feasda. Ná loishc é, 'ir a 
deatuig. Is dual dó an uruim is dual do ry. 
Túir dó an uruim is dual dó, nú beg a chahú 
ort. Goinhig fár hu nú báhuig ishgi lm\ 1655 


" Ná loishc an craun-úl áluing, craun na 
ngiág ván fé ualach vilish, craun a chíng 
váin gur minic ér láv an duini. 

" Ná loishc an dryn duv. Ní loishgid sír 
1660 é. Tugan shé díon don ián sa ghíri. 

" Ná loishc craun sailí, craun na vilí. Tá 

míshlacht dán aun. Tá mil do veachuiv 

aun. Is íving veh ag éshdeacht le crónán 

na meach agus iad a deól na meala as a 

1665 vláhiv. Ní ceart é chur sa tini. 

" Loishc an cárhan, craun na nruíhi, craun 

cáv na gár nearag, craun na bishóg agus na 

deshmireachda. Ach shachuin an coul, coul 

na ngiág vaun agus na gnó a hainghan lesh 

1670 an viacuil. Ná loishc an coul, 'ir a deatuig. 

" An uínshóg ; doracha a dah. Cuirean 
shí luas a rohanuiv ; slata a láiv marcach ; 
ruag er náuid a gah. Is mairig a loishceach í. 

" Loishc an drish, an rod ruín deligineach 
1675 a ghearan cos an duini agus do sdracan a 
chuid iáduig. Loishc an drish idir chríon 
agus glas. 

" Aymad teh dair úr. Ní gnáh éngi 

shév ueg. Cuirean a ghal tengeas cíng er 

1680 ghuíni agus cuirean a ghrís tengeas 'na 

súiliv. Ná cuir sa tini an t-aymad a chuir- 

hach meireán agus shili súl er ghuíni. 

" Ná sdán ón graun feárna do losga, bayb 
heasy na cuili. Is fada ó uacht doit tini 
1685 feárna agus shgehi gili. 


" Cuilean, loishc a úr. Cuilean, loishc a 
chríon. Chun tini níl craun *le fáil is feár 
ná cuilean. 

" An troum, an droh-aymad, craun eachara 
na sló shí, loishc go meg 'na ghual. 1690 

" Loishc an behi nuer a gheóir shínti er 
a dalav é. Agus loishc go maul agus go 
moch, pé tráh is mah leat é, an craun úd go 
míon a vár er crih. 

" Ach an t-iúr, an t-aymad is ueshli ghíov 1695 
go lér, craun na vlea, mar is ól doit, doucha 
dona is cheart a ghiánav de. 

" Glac mo chóirli, 'ir a deatuig. Cuirhig 
an chóirli shin an rah ort a dáv anama agus 
chuirp." 1700 

Hug an giula airi vah do gach focal dár 
louir Údán an uer shin agus do ghlac shé an 
chóirli agus do ghin shé beart dá raer as 
sun amách. 

Ví Údán er a guma sun a Gúig' Ula agus 1705 
sár-chimeád er agus níor veog d'aiteas le 
fearuiv Ula agus le Fearagas veh an' ochuir p 
fiáchuint er agus ag éshdeacht lena chayint. 
An vresh a ví acusún ershan a méd cuirp 
ví shé igeshan orhasun a ngiárchúsh agus a 1710 
n-érim agus a n-íntileacht aigini. 

Ghin Fearagas cahír veog gheas, a vuirim 
carabuid, agus do ghaingini shé an chahír 
er a chuishling chlé, agus do chuireach shé 
Údán 'na hí sa chahír shin. Ansún do ghouch 17 15 


shé amách er fued na háiti agus buid d'ueshliv 
Ula a n-éneacht lesh, agus iad go lér, idir ry 
agus ueshli, a fairi er gach án chor a chuireach 
Údán dé, agus er gach án ocal a dereach 
1720 shé. 

Hánadar mar shin, Fearagas agus Údán, 
ishdeách san áit 'na roiv cuid de vauntracht 
Ula. Ví cuid des na ryganuiv óga agus iad 
a cíora a gíng agus a cur órnáidí er a ngrueg, 
1725 agus mórán de ghua na hebiri shín acú dá 
áil. Do sdad Údán a fiáchuint orha er 
feag tamuil. Do sdad na hueshli a fiáchuint 
er Údán agus a fihav lesh a vocal a diárhach 
shé. Fé gheri do ghin Údán gáiri. 
1730 "Cad fé neara ghoit an gháiri shin a 
ghiánav, a rí ? ersa Fearagas. 

" Tá cúsh gháiri agúm, a rí," ersa Údán. 
" Nár ghó le héngi gur er vaha lesh a geaún 
a dintear an cíora go lér agus an shleáunú 
1735 go lér, agus an fí agus an casa go lér ? " 

" Agus ar nó ish ea lesh," ersa Fearagas. 

" Ní hea inéachor, a rí," ersa Údán. " Is 
díováil a ghinean an obuir shin don cheaun." 

" Agus cad chuigi go nintear an obuir, má 
1740 'shea ? " ersa Fearagas. 

" Dintear an obuir go lér er vaha led 
húiliv shi agus lium húilivshi, a rí," ersa Udán. 

" Agus cad é an tairifi a ghinean an obuir 
shin dár súilivna, a rí ? " ersa Fearagas. 
1745 " Is cuma lesh na ryganuiv óga sun ach go 


vicfar áileacht a volt agus go niánfar úna 
den áileacht, ,, ersa Údán. 

" Agus cad é an tairifi don áileacht úna 
ghiánav de ? " ersa Fearagas. 

" Nách in é vuinean an gháiri asam, a 1750 
rí ! " ersa Údán. 

Chuadar lá go tig duin'uasil a ví 'na cheaun 
airim ig Fearagas. Ví bróga nó fálha ig an 
nuin' uasal agus ví shé á gur imi. Hug 
shé fé neara go roiv na buíng ana-hany fúha. 1755 
Ghíri shé er sbídiúchán er a ngriásy 
agus er ghreán ná sheasóch na bróga án 
aid, mar gheaul er na buíng a veh chó 
tany fúha, agus dá iámuish shin ná cosa- 
nóidísh buíng a chos er chlochuiv an vóhir 1760 
nuer a véach ér dol er sló le Fearagas. 

Nuer a hánadar ueg do chuir Údán gáiri 

" Cad fé neara an gháiri shin, a rí ? " ersa 
Fearagas. 1765 

" An fear úd a ví a cáini na mróg, M ersa 
Údán, " is beog an gá atá ige le hiad do 
cháini. Táid na buíng tany. Má táid fén 
mairhid buíng na mróg nís shie ná vairhid 
buíng na gos. ,; 1770 

Ní roudar a vad imihi ó hig a duin' uasil 
shin nuer a háinig shgiála chúha go roiv an 
duin' uasal marav. Go dáinig ceaun airim eli 
chun a tí chiána. Gur eirig idir a mert. 
Gur hroideadar, agus gur hit an vert. 1775 


" Shea ! " ersa Údán, " ví na buíng úd 
láidir a nóhin ! " 

Er havlach Earaguish a ví an vert a 
vairiv a chéli. Do dineag iad do hórav. 
1780 Ví Fearagas agus Údán er a dórav. 
Chnuic Údán an dá chorp agus iad 'na ly a 
n-aici 'chéli er a glár. Ví shé a fiáchuint 
orha er feag tamuil vah. 

" Cad is dó leat dóiv inish, a rí ? " ersa 
1785 Fearagas. 

" Fiáchuid shiad ana vuíntearha le chéli 
inish, a ^1/' ersa Údán. " Tá shycháin 
eatarha inish/' er shishan, " shvcháin a veg 
1790 Tar ésh an tóruiv háinig lá a n-aylaca. 
Do dineag an dá ueg a n-aici 'chéli, agus do 
cuireag órnáid vuar er na huanuiv toishc 
gur vuin na íir le tevlach an ry. Ví cuid des 
na duíni a cogarnuig. 
1795 " Is deshi an ueg 5^0/' a dereach duini. 

" Ní deshi," a dereach duini eli/' is deshi 
í sho. ,, 

" Ber a n-aici na n-uana mi, a rí, ,, ersa 
Údán, " go viáchad shys unta." 
1800 Do riug. Hug shé tamal a íiáchuint shys 
a n-ueg acú. 

" Ber chun na hua eli mi, a rí, ,, er shishan. 

Do riug. Hug shé tamal a fiáchuint shys 
inti shin. 
1805 " Diánhig sun an gnó, a rí/' er shishan. 


Ghrid Fearagas shiar ós na huanuiv. Ví 
shé fén agus a roiv láirhach a fairi agus cluas 
er gahéngi fiáchuint cad diárhach Udán 
Níor louir Údán. Fé gheri do louir Fearagas. 

" Ceoca ueg is dó leat is deshi, a rí ? " ersa 1810 

" Is deocuir rou vuint á ghá ghíg, 'Ear- 
aguish, a chara," ersa Údán. 

Hug sun our machnuiv dá roiv láirhach. 


VíÚdán er a guma sun a nEáuinagus ana- 1815 
chahav ayimshiri ig Fearagas agus ig ueshliv 
Ula á vuint ás. Ach ví uegineas muar er 
huehiv Luchra agus Luprachán a nieg a ry. 
Háinig na tiarny agus na hueshli agus na 
maha muara a góirli, íiáchuint cad ba vah 1820 
ghóiv a ghiánav chun an ry d'uasguilt agus 
do húirt leó a vaili. Ví er a góirli shin 
Conán mac Ruihid, agus Geárchú mac Gairid, 
agus Ryveog mac Róvig, agus Luigín mac 
Luigid, agus Glúnán mac Gavuirín, agus 1825 
Feaul mac Féóirín, agus Cíngveog mac 
Gnumáin, agus Bríveog mac Buen, agus 
Bran mac Luen, agus Mehear mac Miontáin. 
Ví er a góirli chiána Glómar mac Glaish mic 
Glomaruidi, an trián-ear, an fear a ghineach 1830 


an feóchadán do leaga le hán vuili chlyv, 
Vi er a góirli shin lesh, Eshirt mac Big mic 
Bueghini, an t-árd-olav. Do dineag a lán 
cayinti mar is gnáh a ghiánav a góirli dá 

1835 sórd, agus bíoch gur cayinteóirí beoga a ví 
a diánav na cayinti, ghineadar iread cayinti 
agus dá méach gach fear díov shé truihi er 
írdi a n-inead án leah-truig aváin. 

Sa chayint dóiv níor iad na cayinteóiri 

1840 gan a húirt le tuishgint go roiv mileán muar 
acúerEshirt mar gur v'í an gháiri úd a ghin 
Eshirt fé neár an ry veh a mrayidineas a 
Gúig' Ula uaha. Níor leog agala ghóiv 
louirt ró hilér sa méd shin den shgiál mar 

1845 ví É Égeas, an fear muar, an fahach, dar leó, 
ansúd 'na hí er a vosga agus ná raych ceaun 
án ir acú har leah shlí go glúiniv er, agus 
uruim an douin ige d' Eshirt. Higeadar 'na 
n-aigini dá guiridísh fearag ér ná béach 

1850 ige ach eirí agus croma er ghváil do chosiv 
unta agus go medísh go lér marav ige gan 
puíng ruínish. Hig Eshirt cad a ví 'na 
n-aigini. D'eiri shé agus do louir shé. 

" A vaha agus a vuar-ueshli tuaha Luchra 

1855 agus Luprachán," er shishan, " ní hán 
tairifi ghúing inish veh a cásav an uilc agus 
an ví-á atá taguihi oruing, ná veh a diaruig 
a ghiánav amách cé fé neár an t-olc ná cad 
fé neár é. Is er cad a leishig an t-olc is 

1860 ceart veh a cuíneav inish. Tá Údán a Gúig' 


Ula ig Fearagas mac Lédi. Tá shé er sár- 
chimeád ige aun. Tá uruim agus onóir ige 
dá áil ó Earagas a Gúig' Ula, agus ón a vuil 
d'Oltuiv aun, iread díreach agus d'iatuimísh 
fén a húirt dó dá méach shé ansó sa vaili 1865 
aguing. Is cuín liv go lér an chayint úd a 
vuin an gháiri úd asamsa an uíhi úd a goug 
mishi le hórdú an ry. Do louir Odán an 
uíhi shin er ous na gury agus na gahvilí a vi 
sa tig sho an uíhi shin. Ish iad na cury 1870 
ciána agus na cahvilí ciána atá ansó anócht. 
Do louir shé er na trián-earuiv agus er na 
rygháunuiv mear-voraba mear-láidiri muar- 
ghníocha a ví ansó an uíhi shin. Ish iad 
na trián-ir chiána agus na rygháuny ciána 1875 
atá ansó anócht. 

" A vaha agus a vuar-ueshli, ní fiáir dósa 
an méd sho do reá inish. D'iarhig Odán 
dívshi an uíhi úd a veacahas ryav cahvilí 
dob' eár ná na cahvilí a ví ige fén. Duarúir 1880 
go lér d'án ghuh ná feacahas. Inish an 
t-aum aguiv chun a hisbeáint ceoca ví fíringi 
sa vreagara sun nú ná roiv." 

" Cad tá le diánav aguing chun sun do 
hisbeáint, a rí-olav? " ersa Conán mac Ruihid. 1885 

" Dá méach fíringi sa vreagara úd, a 
Chonáin," ersa Eshirt, " do raych shacht 
caha féngi tuaha Luchra agus Luprachán 
féna gury agus f éna gahvilí agus f éna rvgháun- 
uiv, líon a sló, go Háuin, agus d'iarhidísh 1890 


er Earagas mac Lédi a ry húirt dóiv le 
fuasguilt, agus ghianhidísh luach mah do 
hairishgint dó mar uasguilt." 

11 Ó ! " er shiad go lér, " shin é díreach atá 

1895 aguing le diánav ! Dinimísh láirhacri é. 
Is trua nár cuíníog er nís túishgi ! " 

Do ghliás gach cahvili agus gach cura agus 
gach rygháuna a neart sló fén er án láhir 
agus ghluashadar gan a hili ruínish. Ní 

1900 hínshdar conas a chuireadar an tlí ghíov ach 
gur hroshadar faha na Háuna agus go 
roudar aun sar ar eirig grian er maidin 
amáireach a ví chúing. D'eirig locht na 
caharach agus d'iáchadar amách. Chnu- 

1905 cadar amúh er a vaha na duíni beoga go lér, 
na ciáta mílti acú, agus iad ryarha gliásda 
go háluing a n-aram agus a n-édi agus a 
n-íonuiv caha, agus gan an fear ba vó acú 
har leah-truig er írdi. Chuireadar teach- 

1910 duireacht ishdeách á reá gur heasduig uaha 
louirt lesh an Árdry. Háinig Fearagas agus 
ueshli Ula amách láirhach go fonavar, ní 
haváin chun na teachduireachda d'reaguirt 
ach chun go vicidísh an rayrc, lesh. Ní roiv 

1915 Eshirt amúh. D'an shé fén agus É sa vaili 
a nie na sló a túirt airi don áit. Háinig 
Conán mac Ruihid a gónggar d'Earagas 
agus d'úla shé ghó agus do louir. 

" 'Árdry Ula," er shishan, " tá Údán, 

1920 Ardry tuaha Luchra agus Luprachán, Árdry 


My Failhing, ansó a mrayidineas agútsa. 
Shingna a vuíntir. Hánamuir a trial ort á 
iaruig ort ár ry húirt dúing le fuasguilt, agus 
\úrhimíd luach mah ghoit er." 

" Cad é an luach a húrha shiv dom er ? " 1925 
ersa Feraragas. 

" Is muar agus is fairshing an machuiri é 
sho," er shiad, " an má so na Háuna. Cuir- 
himíd bara cruingáchdan er a machuiri 
sho gach blien doit, gan a veh oruiv é hreau 1930 
ná do leasú ná án fiuc eli dá ghua áil. Ní 
veg oruiv fiú an ghráingi shíl do chur aun, 
ach fásig an chruingeácht uehi fén chúiv 'na 
bróin hroum hevir. 

" Ní húrhadsa Údán dív er a vuasguilt 1935 
shin," ersa Fearagas. 

" Má shea," er shiad, " nuer ná túrfá 
ghúing é le fuasguilt, diánhimíd díoltas 

" Agus cad é an díoltas a ghiánha shiv 1940 
oram ? " ersa Fearagas. 

" Imeóimíd muar-hímpal trí Chúig' Ula agus 
sguílhimíd gáuna na Cúigi chun a máirhacha 
agus deólhid na gáuna na máirhacha agus ní 
veg, er maidin amáireach, iread leáunachda 1945 
le fáil a Gúig' Ula agus ghiánhach deoch 
d'án vunóic aváin." 

" Bíoch aguiv," ersa Fearagas, " ach ní 
veg Údán aguiv." 

D'imíodar agus ghineadar an ouil shin, 1950 


mar a duaradar. Háinig an vaidean. Chueg 
mná na Cúigi a crú na mó. Ní roiv diúir 
vaingi le fáil ó án vuin a Gúig 'Ula. Hí) 
gach bean chrúiti gur v'iad a ba fén a ví gan 

1955 baingi, agus go viatach shí, ní nár v'iúna, 
royint vaingi áil er iasacht a góir a lá shin. 
Vuel na mná um a chéli agus iad a doi a 
d'iaruig iasachda an vaingi er a chéli. 

" A viadfá rovint vaingi húirt dom er 

1960 iasacht go dí amáireach ? " a diárhach bean 
le mny eli. " Chueg na gáuna chun na mó 
araer, agus níl brán ig án vuin iniúv." 

" Aililiú ! " a diárhach an vean eli, " d'imig 
an rod ciána díreach er mo vuevshi agus is 

1965 áula vís a teacht a trial ortsa fláchuint 
a vaying royint vaingi uet er iasacht." 

Lena líng shin hucach an tríu bean suas 
agus an focal ciána ici. Níor v'ada gur 
tuigeag ná roiv iread agus diúir vaingi le 

1970 fáil ó án vuin a Gúig' Ula. Cheap na mná 
láirhach gur droh-ní égin a ví taguihi er vuev 
na Cúigi agus go roiv an dúhig creachda. 
Ba gheár ná roiv er fued na Cúigi, hir hiar 
haul, ach liúireach agus ologón agus buala 

1975 bas. Ví mná na caharach chó muar buert agus 
lógóireacht le mná na tuaha. Ví shé buelti 
ishdeách 'na n-aigini na fayfí án vrán baingi 
chuíhi irísh ó án vuin a Gúig' Ula. 

A lár an érlig do chruingig tuaha Luchra 

1980 agus Luprachán irísh er faha na Háuna, a 


n-íonuiv caha, díreach mar a víodar iné 
ruimi shin. Háinig Fearagas amách chun 
cayinti leó. 

" A dúrhir ár ry ghúing, 'Earaguish? " er 
shiad. 1985 

" Ní húrhad/' ersa Fearagas. Agus do 
hep er gan shgearta gáiri chur ás nuer a 
chnuic shé na hr veoga agus iad chó 
fearagach, chó fíochvar, chó cróga 'na 
viáchuint, gur ghó le cluini go maireóidísh an 1990 
sál, agus gan án ear acú har shé hórlach er 
írdi ! 

" Mara duguir dúing ár ry, 'Earaguish," 
er shiad, " diánhimíd fouil eli anócht ort." 

" Cad í an ouil a ghiánha shiv anócht 1995 
oram ? " ersa Fearagas. 

" Ní ácuimíd tobar a Gúig' Ula gan sailiú 
oruiv. Ansún ní veg deoch ishgi ná deoch 
vaingi aguiv. Ach má tugtar ár ry ghúing 
leishimíd an ouil a ghineamuir araer agus 2000 
ní ghiánhimíd a hili foula ort, agus beg ciun 
dá lá de vaingi iniúv ig úr muev. M 

" Ní vay shivÚdán er shin, M ersa Fearagas. 

D'imíodar an uíhi shin agus ghineadar mar 
a ghealadar. Háinig na duíni er maidin a 2005 
diaruig an uishgi. Háinig bean chun a 
tobuir ba ghiura ghi. 

" Ochón ! " er shishi, " cad d'imig er a 
dobar ! " 

Shúti chun shúil í fé ghén tobuir eli. Shúd 2010 


a teacht 'na cuingiv bean eli agus an t-ochón 
ciána ici. Shúd fé ghén an tríu tobuir an 
vert. Shúd 'na guingiv an tríu bean agus 
an t-ochón ciána ici shin lesh. Ba gheár 

2015 go roiv án fuiiemoliú aváin er fued na dúha 
acú. An vaidean a giuashacht, gnó gan 
diánav, bie gan olú, agus gan án vrán 
ishgi le fáil ! Ba gheár go roiv sgáura a 
teacht er na duíni go lér. Na ba a níshc ! 

2020 Na toibireacha loitihi ! Cad é an chiád olc 
eli hucach ! Chah gach bean a hárhach er a 
dalav uehi agus hig shí er a gly a gol. Ví 
na páishdí ins na dóirshiv a bécig. Ví na 
fir ansó 's ansúd 'na driúr as 'na geaharar, 

2025 a fiáchuint er a chéli agus ná feadaradar cad 
ba vah ghóiv a reá ná a ghiánav, nú cad é 
an shgiál nó húrhach an lá 'máireach lesh. 

Er baul háinig na slueti muara de ghuíni 
beoga er faha na Háuna. Háinig Fearagas 

2030 chun cayinti leó. 

11 Cuir chúing amách ár ry," er shiad, 
" 'Earaguish na muar-ghníov, agus leishimíd 
gach fouil dá vuil diánta aguing ort, 
agus diánhimíd bresh agus a ghúbuilt mahasa 

2035 & hoit - 

" Ní ghiánhad," ersa Fearagas. 

" Má shea, diánhimíd fouil eli ort anócht," 
er shiad. 

" Cad í an ouil a ghiánha shiv anócht 
2040 oram ? " ersa Fearagas. 


" Loishgimíd úr muílti agus úr n-aha ins 
gach páirt den Chúigi, a dréo ná beg án 
ghráingi mini le fáil agut' ghuíni, 'Eara- 
guish," er shiad. 

" Ní vay shiv Údán er shin," ersa Fearagas. 2045 

Do loishgeadar na muílti agus na haha an 
uíhi shin. Er maidin amáireach ní roiv 
muilean ér shúl a n-án fáirt de Chúig' Ula. 

" Táimíd raeg er fad inish ! " ersa 
gahéngi. 2050 

" Gheimíd go lér bás don ghorta ! " 

Ansún ví na fir a gol chó mah lesh na 
mnáiv agus lesh na páishdí. 

Háinig tuaha Luchra agus Luprachán go 
Háuin. Háinig Fearagas chun cayinti leó. 2055 

" Túir dúing ár ry, 'Earaguish," er shiad, 
" agus leishimíd an díováil go lér er a ghú- " 
built doit fén agus dod ghuíni. 

" Ní húrhad," ersa Fearagas. 

" Má shea, diánhimíd tuili díovála ghoit/ 2060 
er shiad. 

" Cad é an díováil eli ghiánha shiv ? " er 

" Geárham a gíng de ghíasiv na Cúigi 
sho anócht," er shiad. Ansún ní veg ishgi 2065 
ná leáunacht aguiv ; ní veg muilean ná rod 
le melt aguiv." 

" Ní vay shiv Údán er shin," ersa Fearagas. 

D'imíodar an uíhi shin agus níor ágadar 
dias arúir a Gúig' Ula gan a ceaun a gheara 2070 


ghé. D'eirig na duíni er maidin agus 
chnucadar an shgris. Vairiv an ra}^rc sun 
er fad iad. Níor v'iú an chuid eli trácht er, 
dar leó, shochas na cíng a vuint des na 

2075 diasiv. 

Háinig na duíni beoga go Háuin. Háinig 
Fearagas chun cayinti leo. 

" Din do leas, 'Earaguish/' er shiad, 
" agus leas do chúigi, agus túir ár ry ghúing. 

2080 Má hugan tú ghúing inish fén é beg gach ní 
go mah, mar leishimíd a vuil d'olc diánta 
aguing ortsa agus er Últuiv." 

" Ní húrhadsa Údán er shin dív/' ersa 

2085 " Tá olc aguing le diánav fós ort agus 
cuirhig an t-olc sun iachuiv ort ár ry a húirt 
dúing le breh ling a vaili go Má Failhing/' 
er shiad. 

" Cad é an t-olc eli é sho atá aguiv le 

2090 diánav oram ? " ersa Fearagas. 

" Beárhimíd an ghrueg anócht de gach 
ceaun duini dá vuil a Gúig' Ula, a dreó ná 
beg le fishgint amáireach er éngi ded' ghuíni, 
er ear ná er vny, óg ná ásda, ach cloigean a 

2095 veg chó mál le plásc as an ueg/' er shiad. 

11 Dar láv m'ahar/' ersa Fearagas, " má 
ghinean shivshi an gníov sun anócht beár- 
hadsa idir cheaun agus folt d'Iúdán amái- 
reach ! " Agus d'imi shé uaha ishdeách 

2100 agus árd earag er. 


D'airig Údán an focal agus chnuic shé an 

" Go raeg, 'Earaguish, a vráhir," er shishan. 
" Ní gá ceaun ná folt a vuint d'éngi. Leogtar 
mishi amách chun mo huah agus lourhad leó 2105 
agus diárhad leó gach a vuil d'olc diánta acú 
er Chúig' Ula do leis agus gan a hili ilc 
do ghiánav, ach imeácht a vaili go shychánta. 

" B'édir/' ersa Fearagas, " dá leogtí amách 
tu chúha go miárhidísh leó hu." 21 10 

" Tá mo vriahar ry agútsa, 'Earaguish/' 
ersa Údán, " ná fácad Cúig' Ula go dí gur 
toil leatsa fén leoguint dom imeácht. ,, 

" Is fíor, ,, ersa Fearagas. " Níor chuínís 
er shin. Imig amách a trial orha agus abuir 2115 
do reou rod leó." 



Do cuireag Údán 'na heasav anuas er a 
dalav, agus d'imi shé amách a trial er a 
slua muar de ghuíni beoga a ví amúh. Nuer 
a chnucadar chúha é do hógadar liú áhish 2120 
agus gháirdeachuish nár hairíog a lihéd ryav 
ruimish shin a nEáuin. Ví liú gach íir-acú 
cál árd, ach ana cheólvar. Nuer a chuir na 
mílti go lér an liú a n-éneacht asda níor 
v'édir a ghiánav amách cad ba cheart do 2125 


chur a gúmparáid lesh a vuem. Ví shé nís 
treshi go muar ná an four a ghiánhach saha 
beach. Ní roiv shé chó láidir ná chó garav 
lesh a ngogalach a ghiánhach lán páirci de 

2130 ghéanuiv. B'íor-gheaurahach é lesh a 

grónán a ghiánhach píb mála, ach é veh 
nís míshli agus nís bingi ná crónán a fíb. 

" A vaha agus a vuar-ueshli rno huaha 
fén," ersa Údán, " is agal lium go vuil dearúd 

2135 oruiv. Ní chun dol liv a vaili a hánag chúiv 
amách ansó inish, ach chun a ínshint dív ná'fuil 
er mo chumas dol liv inish. Hugas mo vriahar 
ry d'Earagas vac Lédi, d'Árdry uasal Ula, 
ná fácuing Cúig' Ula go dí go ma hoil lesh 

2140 fén leoguint dom imeácht. Ní fédir dósa mo 
vriahar ry do vrishi. Tá's ig Fearagas nách 
fédir dom mo vriahar ry do vrishi, agus nách 
gá ghó ceangalná cuíreach do chur oram chun 
mi chimeád. Dá vrí shin níl oram ansó ach 

2145 sár-chimeád agus tá uruim agus onóir agus 
ciun agúm dá áil ansó ó Earagas, iread agus 
d'iatach árdry áil ná d'éleav ó árdry eli. 
Agus a dáv na nÚltach so go vuil an díoltas 
go lér diánta aguivshi orha, tá iread urama 

2150 agus iread onóra agus iread ceana fálha 
agúmsa uaha, ó cuireag sár-chimeád oram, 
agus d'iatach Fearagas fén áil uaha. 

" Dá iámuish shin agus ili, is ól dív, mar 
gheaul er a ngváil iágórha a ghineasa er 

2155 Eshirt, conas mar a cuireag de gheasiv oram 


teacht ansó agus an íringi ishgint lium 
húiliv fén, agus conas mar a cuireag de 
fionós oram nárv'láirdom blien a húirt ansó 
a Gúig' Ula ig Fearagas mac Lédi, agus 
ansún, nuer a veng ag imeácht, rou mo hiád 2160 
d'ágáilt ige. 

" Dá vrí shin, a huaha, ná dinigshi a hili 
díovála d'Últuiv, ach tég agus leishig gach 
díováil dá vuil diánta aguiv. Agus ós a 
leis díovála ghív é, dinig, mar is gnáh liv 2165 
nuer a ghinean shiv tairifi, an tairifi ghiánav 
go rafar. Tuguig le rá dos na Húltuiv sho 
gur mó úr dairifi ná úr níováil." 

D'iúmpa shé uaha agus háini shé ishdeách a 
trial er Earagas. D'iúmp^dar sun, go dúch 21 w o 
agus go ciúin agus go ceaun-íshal, gan liú 
gan láv-ghreada, agus d'imíodar. 

Er maidin amáireach a ví chúing ish ea ví 
an t-áhas agus an vuaráil agus an gáirdeachas 
ig óg agus ásda, ig bocht agus ig sevir, ig 2175 
fearuiv agus ig mnáiv, er fued Chúig' Ula go 
lér. Go moch er maidin, le neart tarta, 
háinig bean agus árhach ici háchuint a vaych 
shí án diúir ón muin. Do hál an vó erhi go 
troum agus go tiuv. Níor v'ada go roiv an 2180 
t-árhach lán. Do rih an vean agus d'inish 
shí an shgiál. Do leah an focal ins gahával. 
Shúd chun na mó na mná go lér agus na 
hárhy acú. Shúd na ba go lér a tál go troum 
agus go tiuv. Ba gheár go roiv ciun na 2185 


shachduini de leáunacht acú ó án chrú aváin. 
D'iách na duíni er na guirt chruignáchdan. 
Ní roiv án dias gan a cheaun irísh er agus an 
ceaun nís truimi agus nís tiágarha ná mar a ví 

2190 shé er dúsh. D'iáchadar er na hahana 
agus er na muíltiv. Ví gach muilean agus 
gach ah chó slán agus víodar ryav agus chó 
hoiav chun ebiri. Chuadar a diaruig an 
uishgi chun na doibireacha. Ví gach tobar 

2195 chó glan agus ví shé ryav, nú nís gluini, 
agus ví an t-uishgi nís foláini agus nís míshli 
agus nís sováilcí ná mar a ví shé ruimish 
shin. Ví áhas muar er na duíni go lér, ní 
nár v'iúna, agus nuer a hínshag dóiv gur v'é 

2200 Údán a chuir cosc lesh an níováil agus do 
chuir an tairiíi á ghiánav, ví ana-váchas 
acú er agus ana uruim acú ghó. Ach ví 
úna a gry orha conas iad firín chó beog lesh 
mah chó muar a ghiánav. 

2205 Má ví uruim vuar agus onóir agus 
crediúint ig Údán a nEáuin agus er fued 
Chúig' Ula ruimish shin, ví a heacht n-uiread 
urama agus onóra agus crediúna ige as sun 
amách. Ní roiv án uer a crúití bó agus go 

2210 dugach an vó baingi mah uehi, ná cuínítí 
er Údán. Ní roiv án uer a bertí arúr chun 
muiling, agus go victí an muilean a casa 
agus ag obuir go háluing ná cuínítí er a 
virín meog a ví 'na charabad er chuishling 

2215 Earaguish, agus ná go nintí úna des na 


cóchda muara a vi ig firin chó suarach. 
Ansún, nuer a hagach an vin a vaili agus nuer 
a blashtí an t-arán nú an leti, agus nuer a 
gheití an bie chó dei-vlasda, " Do loishgeag 
na haha, " a dertí, " ach is íeár a chr.ued 2220 
shiad an t-arúr inish ná sar ar loishgeag iad." 
" Údán fé neár é ; shin/' a dereach duini 
eli. " D'órda shé dos na duíni beoga úd an 
vah a ghiánhidísh a veh nís mó ná an díováil 
a ghineadar/ , 2225 

Níor v 'é shin f én, ach mórán nihi nár dineag 
lot ná leis orha, veasach duíni go roiv feous 
égin orha ná roiv ruimish shin, nú go roiv 
tairifi égin unta nár mohyg ruimish shin 
unta, ach do hug gach éngi a váchas sun go 2230 
lér d'Iúdán, a dreó gur tugag a lán báchuish 
dó ná roiv tuílti inéachor ige 

Ish é rod a háinig as sun go lér d'Iúdán nár 
voha shé puíng an chuid eli den vlien ag 
imeácht. D'imig an ayimshir, áfach, agus 2235 
háinig an lá 'na roiv deri lesh na geasiv agus le 
brayidineas Údáin agus 'na roiv neart dó 
imeácht availi go Má Failhing chun a vuíntiri, 
ach an cuiníol derineach do chólíona. B'é 
cuiníol é shin ná rou a hiád d'ágáilt ig Fearagas. 2240 



" Shea, 'Earaguish, a vráhir," ersa Údán 
le Fearagas, " tá an trévshi caiti agus níl er do 
chumasa mishi chimeád ansó nís shie. Níl ach 
én ní aváin agúm le diánav inish sar 

2245 a n-imíod. Duert Eshirt, árd olav 
tuaha Luchra agus Luprachán, go 
gahingshi an trévshi sho do chahav ansó 
agútsa, agus go gahing rou mo hiád 
d'ágáilt agút ansó nuer a veng ag 

2250 imeácht. Áireód na shiáda ghoit, 'Árd- 
ry, agus ansún íiatuir do reou ghíov a 

Do hóg Údán a hlea 'na láiv. 

" Fiách, 'Earaguish," er shishan, 

2255 " shin í mo hlea. Más mah leat í 
chimeád is ró vah a teóid í. Is líonvar 
iad do náuidshi, ach is cosint doit an 
tlea so er chiád náuid. An ry go meg 
an tlea so 'na láiv ige agus é a dol a gah 

2260 tiuca shé sár ó reanuiv a náud." 

Nuer airig Fearagas an rnéd shin 
níor iad shé gan shgearta gáiri chur ás. 
Ví shlea Udáin, mar a diárfá, chó muar 
chó fada lesh a mreán cnutála a véach 

2265 ig nmy agus í a cnutáil sdoca. 


" Ber ad láiv er a shlea so, a rí," ersa 

Do riug. Ní túishgi ghin ná mar 
a ví an tlea chó muar chó fada chó 
troum lena hlea fén ! 2270 

" Beartuig í," ersa Údán. 

Do ghin. 

" Ghineas mo gháiri ró luah, 
'Údáin, ,, ersa Fearagas. " Níor veartys 
ryav a gah ná a grua-chórac shlea dob' 2275 
eár ná í sho. ,, 

" Shid í mo shgieh, 'Earaguish," 
ersa Údán. 

Hóg shé suas an shgieh. Ví an shgieh 
rnar a diárfá chó muar chó leahan le 2280 
písa cróingeach. Níor gháir Fearagas. 

" Ber ad láiv er an shgieh, a rí, agus 
beartuig í," ersa Údán. " Ní fédir an 
teóid is feár do hou mara drialuir ad 
láiv fén gach sheóid acú. ,, 2285 

Do riug Fearagas er a shgéh. Ní 

túishgi ghin ná mar a ví shé chó muar 
chó leahan chó troum lena shgieh fén. 

" Ish é bua na shgéhi shin, 'Earaguish," 
ersa Údán, " an fear a véach er a sgáh 2290 
nách fédir é vuala, bíoch ná béach aun 
ach garsún gan fiásóg, nú bíoch go 
méach shé 'na heanduini lieh. 

" Shid é mo chlyv, 'Earaguish," ersa 
Údán, agus do nocht shé an clyv. 2295 


Ví an clyv, mar a diárfá, chó muar 
chó fada le snáhid reáur a véach ig 
mny agus í a cur cléhi a sdoca. Ba 
ghóbuir go ngáireach Fearagas irísh 

2300 nuer a chnuic shé an clyv agus nuer a 
chuíni shé er a chlyv fén, er a Gala- 

" Is muar is fiú an clyv so, ,J ersa Udán. 
" Níl a lihéd eli de chlyv caha a láiv 

2 3°5 ry ná a láiv flaha, ná ní roiv ryav fós. 
Ber ad láiv er, a rí, agus beartuig é.' 

Do ghin. Chó luah agus ghin do 
sáulyg dó gur v'é a chlyv fén, an 
Calacholag, a ví 'na láiv ige, ví an clyv 

2310 chó muar chó troum chó so-veartuihi 

" Shid é mo vrat, 'Earaguish," ersa 
Údán. " Brat mah ish ea é. Má hógan 
tú é be shé nó agút go brách. Be shé 

2 3 x 5 nó agút a gahav do hél fén, agus be 

shé nó agut' vac at ieg, a gahav a hél 

agus ig mac do .vic a gahav a hél. 

Fiách, a rí, cuir umut é go drialuir é." 

D'iách Fearagas-er a mrat. Cheap 

2320 shé dá leahach shé a láv go méach an 
láv nís lehi ná an brat. Ach ghin shé 
mar a duert Údán lesh. Do riug shé 
er a mrat, agus ní túishgi hug shé iaracht 
er é leaha er a hlingeánuiv ná mar a 

2325 chlúduig an brat é go háluing, chó mah 


díreach agus dá ma ghó fén a diánfy 
er dúsh é. 

" Shid í mo léni, 'Earaguish, má 
ba vah leat í ghlaca mar rou," ersa 
Údán. " Is léni vreá í, mar a chíon 2330 
tú. Ish í bean ahár mo heanaharsa do 
ghin an léni shin, 'Earaguish, lena 
dá láiv fén, agus ish iad a dá láiv fén 
do hnív gach snáh dá vuil sa léni shin, 
'Earaguish." 2^35 

Ní duert Fearagas á rod lesh a leni. 

" Fiách, 'Earaguish," ersa Údán, 
" shid é mo chris. Bíon airigead agus 
ór sa chris so, 'Earaguish. An té go 
méach an cris so ían chuím er, a rí, ní huc- 2340 
ach galar cuirp ná croicing er. Cuir umut 
é, a rí, íiáchuint a dainghach shé leat." 

Cheap Fearagas gur beog ná go 
líonhach a órdóg an cris. Nuer a chuir 
shé iniar fan chuím er fén é ví shé muar 2345 
a ghóhin, chó hiriúnach dó agus dá 
ma ghó fen a diánfv é. 

" Shid é mo chahvár, 'Earaguish," 
ersa Údán. " Sheóid uasal ish ea é 
agus tá bua muar er." 2350 

D'iách Fearagas er a gahvár. Ví shé, 
mar a diárfá, muar a ghóhin chun dol 
er vara órdóigi Earaguish. 

" Cad é an bua muar atá er rod chó 
beog, a rí ? " ersa Fearagas. 2355 


" Tá do cheaunsa muar go mah, 
'Árdr^V ersa Údán, " ach má ghlacan 
tú an cahvár so ní bál doit ná go rayig 
do chloigean rvga ishdeách aun, agus 

2360 an cloigean er a meg an cahvár so ní hitig 

an grueg dé agus ní veg aihis muíli go 

brách er. Triel er do cheaun é, a rí. ,, 

Do ghin. Chueg ceaun Earaguish 

ishdeách sa chahvár chó breá chó socuir 

2365 ch6 cúmpórdach agus do reych shé 
ishdeách 'na chahvár fén. 

" Fiách, 5 Earaguish, ,, ersa Údán, 
" shid é m , ionar, ,, (Ionar a tugtí an 
uer shin er vaul iáduig a víoch fáishgihi 

2370 er chouil ghuini, lashdig den vrat, a 
vuirim veshdi nú casóigi cuirp). " Is 
iádach shydúil socuir é." 

" Agus cad é an bua atá er an ionar 
so, 'Údáin, a vráhir," ersa Fearagas, a 

2375 breh 'na láiv dó er an ionar agus an 
t-ionar chó beog sun gur veás Fearagas 
ná dúnhach shé er a órdóig. 

" Tá a chorcar glan inish, a rí," 
ersa Údán. 

2380 " Tá gan áuras,'' ersa Fearagas. 
" Ni iatach shé veh nís gluini. ,, 

<4 Dá méach duini á chahav go 
ceaun ciád blian," ersa Údán, " véach 
a chorcar chó glan an lá diánach den 

2385 chiád blian agus tá shé inish. 


" Fiách, , Earaguish, ,, ersa Údán, 
" shid é mo chuiri, ,J agus hisbeáin shé 
ghó rod a vuirim shgilédín, ach ba 
chorcán ana-vuar an shgilédín a n-aici 
Údaín. Ví biál an chorcáinín suas, 2390 
nách muar, go smigín er. 

" Agus cad é an bua atá er a guiri 
sho. 'Údáin ? " ersa Fearagas. 

11 Tá so, , PZaraguish, ,> ersa Údán. 
Dá ma ná curfy aun ach clocha agus 2395 
ishgi agus é chur as ciún tini, do gheófy 
aun er baul feóil áluing ba vie do ri." 

" Níor ghó lium, ,, ersa Fearagas, 
11 dá méach puíng ocaruish er an ry, go 
guirhach a meach d'eóil sa chuiri shin 2400 
án vasmas er." 

" Dálha gach sheóidi eli dá vuil 
agúmsa, a rí," ersa Údán, (( an aid is 
liumsa é tá shé beog mo ghóhin, ach 
má ghlacan tusa mar rou é be shé 2405 
muar do ghóhin. Beg tuili agus úr 
nóhin feóla aun doit fén agus dot 
haylach. ,> 

(í Is mah é shin, a rí," ersa Fearagas, 
(( ach ficeam tuili det , heóidiv. ,, 2410 

" Fiách, a rí,'" ersa Údán, (( shid é 
mo ghouch foharuici. ,> Ví an douch 
foharuici leah-truig er faid, agus, mar a 
diárfá, ghá órlach go leh er lehad agus 
xin méd ciána er doyingeas. 2415 


" Ná bac a lyd, 'Earaguish/' ersa 
Údán. " Má ghlacan tú é be shé muar 
do ghóhin feásda. 

" Agus cad é an bua atá er ? " ersa 

2420 Fearagas. 

" Tá, a rí," ersa Údán, " an té go 
meg an douch so ige agus do ghiánhig 
é fén do ní aun, casig a óigi trí hueri er. 
Gheó shé cherhi sél duini sar a diucuig 

2425 an bás er." 

" Is ana-vah an teóid an douch sun, 
a Údáin, ,, ersa Fearagas. " Vuil a 
hili acú agút ? /' 

" Tá, a rí, M ersa Údán. " Fiách, ,, 

2430 er shishan, " shin é mo chlehailpín," 
agus hóg shé suas 'na láivín veog rod 
ná feacahas eiri ryav er haruingi crú 
ach ó. Ví an ceaun cál den taruingi 'na 
láiv ige agus an ceaun ráur ueg amách 

2 435 ig e - Fé mar a chíoch Fearagas gach 
sheóid do hagach íún gáiri er, ach do 
ghineach shé sdána ó gháirí le hagala go 
measach Údán ná roiv an sduem ige ba 
cheart a veh ig ry. Ach nuer a chnuic 

2440 shé an clehailpín, an taruingi crú, do 
vrish er an sduem ige, agus do chuir 
shé shgearta gáiri ás a vuin an anál dé, 
nú geaul lesh. Do sdad Údán go 
breá raeg sduama go dáinig Fearagas 

2445 as a drihav gáirí. Nuer a chnuic 


Fearagas an íirín beog chó daingean chó 
sduama chó ryga, agus an taruingi 
crú 'na láiv ige, shínti ueg amách, ba 
ghóbuir dó trihav eli heacht er, ach do 
sdán shé mar ví náiri er. 2450 

" Agus cad é an bua atá ar do chleh- 
ailpín, 'Údáin ? " er shishan. 

' Dá mehá a vriochuin cah.a, a rí," 
er shishan, " agus an chleh sho veh ad 
láiv agút, do chosanóch an chleh do 2455 
cheaun fén agus ceaun gach duini den 
nánúr ba ghiura ghoit ded' vuíntir, er 
gach táv díot." 

4Í Is mah an chleh í, 'Údáin ; ach cad é 
sho# eli ad láiv agút ? " ersa Fearagas. 2460 

" Shid í 1110 hlat, 'Earaguish," ersa 
ÍJdán, " an tlat lena gomáintear an 
t-each by. ,> 

44 Agus cad é an bua atá er an slait 
shin, 'Údáin ? " ersa Fearagas. 2465 

" Dá méach duini er muin capuil a 
véach chó ruín le shean-asal do ghián- 
hach án vuili aváin den tlait sho an 
capal ruín shin nís luaha ná eachara 
an dóuin. ,, 2470 

li Is mah an tlat í," ersa Fearagas. 
i( A vuil a hili agút ? " 

(i Tá, , Earaguish, ,> ersa Údán. 
íl Fiách, a rí. Shin é mo hiompán, an 
tiompán is feár sa dóun chun ceóil. Ó 2475 


vruach na Mara Rua a tugag er dúsh 
é, agus tá ceól aun dóhin án chuideách- 
dan sa dóun pé ólas a véach er cheól 
acú, pé géri ná pé cruingeas a véach 'na 
2480 gluesiv acú. Agus tá buaha muara 
er a diompán so. 'Earaguish." 

" Inish dúing cuid j des na buehiv, 
a rí, M ersa Fearagas. 

" 'Neósad, a rí," ersa Údán. " Fear 

2485 nár rug ryav 'na láiv er úirlish ceóil, 

agus nár ouluim ryav conas ceól do heint, 

níor ghá ghó ach breh 'na láiv er a 

diompán so agus vuinhach shé ceól ás 

nís feár agus nís bingi agus n's shír- 

2490 eachdy ná mar a vuinhach an c^ólv 

dob' oilti á tiompán eli. Mo hiompán 

áluing, 'Earaguish, níl tiompán eli er 

bih cho tiád-víng, agus gheitear a cheól 

gan dua." 

2495 " Is mah an tiompán é. Is úntach a 

vuil de hiáduiv agút, , Údáin,' , ersa 

Fearagas, " A vuil tuili agút ? " 

" Tá, 'Earaguish. Fiách, shin é 
mo ghis." 
2500 Hisbeáin shé an dis. Ní roiv an dís 
sun ach mar a diárfá trí cearhúna 
d'órlach er faid agus tímpal cearhúna 
d'órlach er lehad agus ví shé diánta de 
chrueg a ví chó geal le hairigead, agus 
2505 ví fár er a gbá veaun do gheárhach 


" fiona a n-ay sruha," rnar a dertear 
ins na sheana shgiáltuiv. 

" Cad é an bua atá er a nis sun, 
'Údáin ? " ersa-Fearagas. 

" Tá, a rí," ersa Údán, " an fear go 2510 
méach an dis so ige agus ghiánhach 
úsáid dé er a ghrueg agus er a chuid 
fiásóigi viárhach shé bua er earuiv 
Érean a n-áileacht agus a maishúlacht 
pearsan." 2515 

" Is áluing an teóid é. Is mó fear 
gur vah lesh a lihéd a veh ige. Cé 
ghin an dís sun, a rí ? " ersa Fear- 

" An gou is feár le fáil, gou Baráin," 2520 
ersa ÍJdán. 

" Ni húna é veh go mah. A vuil án 
deri let' heóidiv ? Ní ró irishdi ghósa 
an ceaun ceart do hou er baul," ersa 
Fearagas. 2525 

" Fiách, 'Earaguish," ersa Údán, 
" shin í mo hnáhad." 

D'iách Fearagas er an snáhid. Is 
er égin iad shé í ishgint inéachor ví shí 
chó beog sun. 2530 

" Cad é an bua atá er do hnáhid, a 
Údáin ? " ersa Fearagas. " Is deocuir 
bua muar a veh er rod chó beog." 

" Tá bua ana-vuar, ana-hairifeach, er a 
snáhid sho. An t-iádach is gairivi 2535 


agus is túty dár fíog ryav, véach shé 
chó mín le shyda nú le sról ach go 
gurfy an tnáhad so h^d. ,, 

" Brosduig ort, a rí, ,> ersa Fearagas. 

2540 " Áiriv an chuid eli." 

" Ma hógan tú ghá vuic des na 
mucuiv atá agúní ní veg do haylach 
gan muic-eóil chuíhi/' ersa Údán. 

" Conas sun, a rí ? " ersa Fearagas. 

2 545 " Cad é an aid le dol ghá vuic er mo 
haylachsa ? Go muarmuar nueris dócha 
ná favch fear dem' haylach an lán bél 
aváin ins gach muic díov, ní hea ach sa 
dá vuic a n-éneacht.'' 

2550 " Is muar é do haylach, a rí," ersa 
Údán, " agus is muar an guili atá ig 
gach duini dá vuil er do haylach, ach 
dá méach iread eli acú aun agus iread 
eli shlí ig gach duini acú don vie, 

2555 gheóidísh a nóhin sa dá vuic sho a 
derim. Agus rod eli. Maruítear an 
dá vuic agus itear iad asduíhi, agus 
gheófar beó iad er maidin, a dreó go 
viadfar iad do varú agus d'ihi irísh 

2560 an tarna híhi. Er a guma sun húrhig 
an dá vuic a derim a nóhin muic-eóla 
dot' haylach, 'Earaguish, agus bed na 
muca fén agút a góny. ,, 

" Is úntach na muca iad, 'Údáin," 

2565 ersa Fearagas. " Comáin leat. M 


" Fiách, a rí," ersa Údán, " b'édir go 
dainghach m'aysdar leat." 

<4 Agus cad é an bua atá er an aysdar, 
a rí ? " ersa Fearagas. 

" Dá méach bó ghuv ig duini agus 62570 
á túirt lesh har triúchuiv agus dá 
méach fear na bó er a tóir ní véach le 
diánav ige ach an t-aysdar so do chur 
er cheaun na bó agus ghiánhach bó 
ván dl agus ní ainhóch an té a véach er 2575 
a tóir í nuer a chíhach shé í." 

" Ní véach án ghnó agúmsa den 
aysdar sun, 'Údáin," ersa Fearagas. 
" Nuer a huguim táin bó lium is le 
clvv a chosanuim iad er hóir. ,> 2580 

" Fiách, , Earaguish, ,> ersa Údán. 
" Níor veara ghoit rod a ghiánfá ná 
mo vróga do ghlaca mar rou. Bróga 
deasa fiúndruini ish ea iad. M 

D'iách Fearagas er na bróga. Ansún 2585 
d'iách shé er a ghá hruig fén. Ní raych 
bara ordóigi a choishi ishdeách a n-án cheaun 
de vróguiv Údáin. Do hig Úclán cad a ví 
an' aigini. 

" Sho, a rí," er shishan, ^triel iad, fiách- 2590 
uint conas a gh'oirhidísh doit. M 

Vuin Fearagas dé a vróga fén, chun Udáin 
a hásav. Do riug shé er cheaun des na 
bróga fiúndruini agus chroum shé shys 
chun, mar ghea, órdóigi a choshi do chur 2595 


ishdeách sa vróig. Ní túishgi chuir shé an 

órdóg chun bél na bróigi ná mar a viáduig 

an vróg agus hleáunuig a chos ishdeách inti 

a dreó go roiv shí imi go sásda. 
2600 " Cuir umut an vróg eli, a rí," ersa Údán. 
Do ghin. Do viáduig an vróg eli, agus 

hleáuna shí suas er a goish er a guma giána. 

Do chiúluig Fearagas royint ins na bróga 

Do haingheadar lesh go muar. Bíoch gur 
2605 bróga íiúndruini iad víodar ana-vog er a 

chosiv, ana-chúmpórdach. 

" Cad é an bua atá er na bróguiv sho, 

'Údáin ? " ersa-Fearagas. 

" Tá bua muar er na bróguiv shin 
2610 'Earaguish," ersa Údán. " Moluimshi an 

ry 'na meg na bróga sun idir a hruihi agus 


" Canaháv, a rí ? " ersa Fearagas. 
" Ní veg án ghá chuíhi le bád ná le luíngg 
2615 ige. Shúló shé lesh na bróguiv shin er talav 

nú er ishgi mar a chéli. Is cógheas dos na 

bróguiv shin muir agus tír." 

" Glacuim na bróga so mar rou, 'Údáin," 

ersa Fearagas. 
2620 " Tá go mah, a rí," ersa Údán. " Táimshi 

sár inish ós na geasiv a chuir Eshirt oram 

mar gheaul er a ngváil iágórha a ghineas er. 

Níl er do chumasa, 'Earaguish, mi chimeád 

ansó nís shie. Táim bách díot, a rí, agus 
2625 d'ueshliv Ula, idir ry agus r}'gháuna agus 


olav agus fili, idir rygan agus bavintiarna 
agus iriíonra ró uasal. Táim bách de 
ghuíniv Ula idir íshal agus uasal, mar do 
tugag muar-chuid ívnish agus muar-chuid 
áhish agus muar-chuid silt agus cahav 2630 
ayimshiri ghom ón lá a hánag ansó 'na 
measc agus gur taruigeag as a letin mi/' 

" Beg uegineas muar er an ih ghuini ansó 
at ieg, a rí, agus oramsa har chách. Ach ná 
himig ueng go daguid Últuig na cúigi sho er 2635 
án láhir agus go vayid shiad go lér án rayrc 
aváin eli ort sar a n-imír, agus go váguir 
slán agus beanácht acú, agus go leoguid 
shiad slán agus beanácht leat." 

Do hoilig Údán chuigi shin. 2640 

Do cuireag shgiáia amách er fued na cúigi 
go roiv Údán ag imeácht. Háinig na duíni 
go lér ishdeách as gach áird d'árduiv na 
cúigi, go vicidísh Údán án uer aváin eli sar a 
n-imeóch shé. Ví uegineas muar orha go 2645 
lér. Ach d'ág Údán slán agus beanácht acú, 
agus duaradar-san lesh, " Go dér slán ! " 
Agus d'imi shé uaha, é fén agus a rygan, 
Bébó, er muin an eh vy. 

Ví shé fén agus Bébó agus an t-each by 2650 
chó beog sun nách ró ada iad na Húltuig 
rayrc a chimeád orha. Víodar go lér a fairi 
chó giár agus dob'édir leo é. 

" 0, chímshi fós iad," a dereach duini. 

" Canad ? " a dereach duini eli. 2655 


" Ansúd mar a vuil an cnapóigín fér," a 
dereach an chiád duini. 

Ba gheár ná roiv le fishgint a n-ával ach 
na cnapóigíní fér. 


FAILTI dá holu. 

2660 Nuer a háinig shacht caha féngi Luchra agus 
Luprachán a vaili ó Áuin agus gan an ry 
acú ví buert agus brón agus uegineas er na 
duíni beoga go lér. D'inish an vuíntir a 
háinig a vaili ó Auin cad duert Údán, go 

2665 nuert shé nár v'láir dó fén veh blien a nEáuin 
agus ansún rou a hiád d'ágáilt ig Fearagas. 
Hocaruig na duíni go lér a n-aigini agus 
duaradar lena chéli go gahidísh fovingi veh 
acú. agus nár vál ná go diucach an ry a vaili 

2670 chó luah agus véach na cuiníolacha cólíonta 
agus na geasa er neavní. Ví's acú gur ghin 
Údán an iágóir er Eshirt. Ví's acú gur 
veasa go muar iágóir ó rí ná iágóir ó án tays 
eli duini, agus gur gheocara sásav a húirt 

2675 san iágóir shin ná san iágóir a ghiánhach 

duini ba lú ná ry. Ach víodar a fairi na 

havimshiri agus ag áireav gach lá agus gach 

shachduini go dí go roiv an vlien ishdig. 

Fé gheri ví's ig Eshirt go roiv an avimshir 

2680 nách muar ishdig, agus go méach er chumas 


Earaguish, nuer a túrfy ghó rou na shiád, 
Údán do leoguint chun shúil gan fihav le 
deri na bliana er fad. Do ghlaeg Eshirt 
chuigi er vahiv tuaha Luchra agus Luprachán 
agus do louir shé leó. 2685 

" A vaha agus a vuar-ueshli," er shishan, 
" tá ár ry a teacht chúing a vaili. Is ceart 
dúing shing fén do ghliása agus d'olú 
chun fáilti chur, mar is cóir agus mar is 
ceart, ruim Údán agus ruim Vébó." 2690 

Do ghluesh an shgiál sun muar-hímpal 
na tíri go lér, muar-hímpal Má Failhing, 
agus hosanuig na duíni beoga er heacht 
ishdeách ón ili háv den tír. Nuer a víodar 
cruingibi, na ciáta mílti ghíov, do louir Eshirt 2695 
irísh leó. 

" A vaha agus a vuar-ueshli agus a 
ghuíni," er shishan, " tá ár ry agus ár rygan, 
Údán agus Bébó, a teacht chúing a vaili er 
an each my. Is chuigi chuireas teach- 2700 
duireacht amách a trial oruiv, chun go 
diucach shiv go lér ansó agus go niánhach 
shiv shiv fén do ghliása do raer úird agus 
ueshleachda, gach b}^n aguiv féna dyshach 
agus gach raem umá rygra, agus go shúlóimísh 2705 
go lér amách, 'nár giáta mílti, a cur fáilti 
ruimish an ry agus ruimish an rvguin." 

Chuireadar go lér liú suas, díreach mar a 
chuireadar nuer a ví na shacht caha ghíov 
er faha na Háuna nuer a háinig Údán chúha 2710 

94 . ESHIRT. 

amách agus gur veasadar gur a teacht leó 
a vaili a ví shé. Ví É Égeas aun, agus d'airi 
shé an liú, agus ghin shé iread úna ghé díreach 
agus ghin na Húltuig dé nuer airíodar é er 

2715 faha na Háuna. 

Do ghliás na duíni beoga iad fén ansún, fé 
mar a duert Eshirt leó a ghiánav, agus ba 
vuar an rayrc iad. Do leah a húili er É 
Égeas nuer a chnuic shé an suahantas acú 

2720 a ví aun agus iad chó mion ! 

" Cad a ghiánhadsa, a rí-olav ? " er shishan 
le Heshirt. " Ba vah lium dol amách chó 
mah le cách, a fáiltiú ruimish an ry agus 
ruimish an rvguin, ach má chiúluím a measc 

2725 na nuíni tá agala mo chry oram, dá ous 
aireáchas a húrhad dom chosiv ná fiatad 
gan cuid acú do ghortú, nú b'édir do varú. 
Dá ráineóch go dúrhing cishcém anacuir, 
cavas dom, nuer a chuirhing mo chos fúm 

2730 irísh, ná go méach muarheshar fém bróig 
agúm, a vad ueng an t-olc ! Dá vaying 
barahishli agus go leagfy mi, ní fis an mó 
duini a véach marav fúm ! Ní eadar an 
dóun, a rí olav, cad is mah ghom a 

2735 ghiánav. ,, 

" Socaródsa an ní shin doit láirhach, a rí- 
égeas," ersa Eshirt. " Fiách, a rí-égeas," 
er shishan, u sheasivshi ansún." 

Do heasiv É er lár an vachuiri san áit 'na 

2740 nuert Eshirt iesh sheasav. Ansún do ghlaeg 


Eshirt chuigi er ghuini des na tvshachuiv 

" Fiách, a ghuin' uasil," er shishan, " cuir 
trí nánúir des na fearuiv atá agút, guala le 
gualuing, ansún laishtiar d'Á agus fanuidísh 2745 
bresh agus dahad órlach ueg shiar." 

Do ghin. 

" Cuir inish, ,, ersa Eshirt, " trí nánúir ansó 
er a láiv ghesh, a nie chéli." 

Do chuir. 2750 

" Cuir inish," ersa Eshirt, " trí nánúir 
ansó er a láiv chlé, er a guma giána, a nie 
chéli agus iad bresh agus dahad órlach ueg 
amách. ,, 

Do ghin. 2755 

" Cuir ansó inish ruimish amách, guala 
le gualuing, an cearhú trí nánúir, agus iad 
bresh agus dahad órlach ruimish amách." 

Ghin an tyshach mar a duarag lesh. 

Nuer a ví an méd shin diánta ví É 'na 2760 
heasav ishdig a lár na shlí a ví folav 'na 
hímpal, agus ví na cherhi línti fear sun 'na 
sheasav, líni acú laishtiar dé, líni acú lasmúh 
ghé, agus líni acú er gach táv dé, agus gan 
án ear acú a ngiurácht dahad órlach dó. 2765 

" Shea, a rí olav/' ersa Eshirt, " má 
gheyn tú barahishli inish agus go muinfar 
leaga asat, ní dó lium go ditir er éngi. Tá 
bresh agus t'uírdi fén de hlí er gahán táv 
díot. Ach nuer a hosanóig an shúl, a rí 2770 


égeas, dinshi shúl go hana-rég. A n-ay 

gach cishcém dá dúrhirshi chahig gach fear 
díov so trí nú ceahir de chishcémiv a húirt 
chun cimeád suas leat. Cuínig er shin, a 

2775 rí-égeas, agus ná bí ró ghian orha. Agus 
tuguigshi airi," er shishan lesh na fearuiv, 
" an tlí chiána chimeád a góny idir shiv 
agus É, agus er úr más gan éngi do leoguint 
haruiv ishdeách sa tlí osguilti sho atá laishdig 

2780 dív." 

Ví gahán rod socuir. Do tugag don tlua 
an focal chun glueshdi. Do ghluesh an 
tlua go lér er án chishcém. An méd den 
tlua a ví laishtiar d'Á ní iaduidísh gan veh 

2785 coitianta a fláchuint er a vahách muar go 
roiv a cheaun, dar leó, anáirdi sa sbér agus a 
chosa er a dalav a measc a gos fén agus 
gahán chishcém ada ruín a hugach shé gur 
ghó le duini gur a titim 'na chola a víoch 

2790 shé agus nár v'is cad é an neómat a buinfí 
leaga as. An méd den tlua a vMasmúh ghé 
ní leogach dlí an tiúil dóiv fiáchuint shiar, 
ach veasidísh go grihach an talav féna gosiv 
a n-ay gach cishcém dá dugach shé. An 

2795 méd den tlua a ví er gach táv dé ní iaduidísh 
gan sdrac-iáchuint a húirt, inish agus irísh, 
har a ngueliv er, fiáchuint an muar den 
dúhig a fiadfy ishgint idir a ghá choish a 
n-ay gach cishcém dá dugach shé. Ba 

2800 chuma le Hé an aid ná roiv án vál go satalóch 


shé er án chuid acú. Ach nuer iáchach shé 
'na hímpal er na mílti sló go lér agus iad 
chó beog, iad hís er fad ueg er a dalav, víoch 
shé a diaruig cuíneav er rod égin a chuir- 
hach shé a gúmparáid leo, a dreó go viatach 2805 
shé cúntas égin cruíng a húirt orha nuer a 
raych shé a vaili go.Háuin. Ní iadach shé 
cuíneav er án chúmparáid a hucach ishdeách 
er án tlacht lesh a víringi. Ní eaca shé ryav 
a lihéd de reyrc. Na mílti duíni agus iad 2810 
go lér chó beog, agus san aum giána iad go 
lér chó cúmha, chó córach, chó dahúil, chó 
glan, chó dea-viásach, chó lán d'eólas agus 
de hishgint agus d'íntleacht. 

Ví an shúl dá ghiánav. Víodar a cur na 2815 
shlí ghíov. A lár a vachnuiv dó d'airig É 
an liú ag eirí amúh a dosách na sló. Do 
tógag an liú, ó ghuini go duini, go dí go roiv 
an tlua go lér a liúirig chó hárd, chó cuhig 
agus ví shé sa chliav agus sa sgórnuig acú. 2820 
Chuir É liú ás, go méach shé, dar lesh, chó 
mah leó. Má chuir, do shgread na duíni 
beoga a ví er gach táv dé agus do riheadar 
ueg amách. Do shgread na duíni beoga a ví 
laishtiar dé agus do rihadar ueg shiar. Do 2825 * 
shgread na duíni beoga a ví lasmúh agus 
do rihadar ueg amách. Híl gahéngi nuer 
a hairíog an liú a chuir É ás gurab' áuluig a 
ví an t-ár agus an talav a titim er a chéli. 
Ví gahán chúntúirt go maireóch na duíni 2830 


beoga a chéli a brúh er a chéli agus a gváil 
do chosiv 'na chéli, do chuir an liú a ghin É 
a lihéd shin de shgeón unta. Chnuic Eshirt 
an shgeón agus an chúntúirt. Chnuic É an 

2835 shgeón agus an chúntúirt. 

" Cas sgol áuráin dóiv, a rí-égeas," ersa 

Do chas É an sgol áuráin. Do chas shé é go 
hárd agus go bíng, agus ba vah chuigi é. 

2840 Do sdad an brúh láirhach. D'eirig na duíni 
beoga a ví er lár agus do ghlanadar an cheó 
dá guid iáduig. Ní roiv éngi marav ná 
án chnáv brishdi. Ba gheár go roudar go 
lér go ciúin ag éshdeacht le háurán É. 

2845 " Sdad inish, a rí-égeas/' ersa Eshirt. 

Do sdad. Háinig lán a gry de náiri er an 
muíntir a ghlac an shgeón. Víodar a fili, 
gach éngi chun a áiti fén sa tiúl. 



Do mohyg go roiv tosách an tlóig a shúl 
2850 ana-ghiár. Níor v'ada gur mohyg go roudar 
a ruih. Níor v'ada go roiv an tlua go lér 
a ruih agus gan blúiri simi acú a nÁ. Do 
ghluesh an vuíntir a ví laishtiar dé amách 
tímpal a chos agus-eatarha. Ví " Háinig an 
2855 r Y • Háinig an ry ! " a miál gahéngi agus 


gahéngi a ruih. Ansún ish ea ví É a grua- 
chás. Níor ghin shé ach sheasav mar a roiv 
ige agus a ghá hruig a chimeád er an dalav 
go daingean. Ví na duíni beoga a gluashacht 
har na bróguiv agus har na haltuiv ige, 2860 
díreach mar a ghluashóch an t-uishgi dá 
méach shé 'na heasav san ouing. Ví shé 
tamal mah 'na heasav er a guma sun agus na 
duíni beoga a gluashacht hairish amách, 
agus ná leocach sgáura ghó án chos lesh a 2865 
voga den talav. Víodar chó fada sun a 
gváil hairish amách gur v'iúna lesh cá vuarag 
iad go lér. Ví agala.a chry er ná fiatach 
shé a chosa chimeád daingean er a dalav 
go medísh gofa hairish. Fé gheri ambasa 2870 
do ghoiv an duini derineach acú hairish 
amách Ba vuar an uasguilt é ! Ansún ish 
ea hig shé go roiv Údán taguihi, agus gur 
v' in é fé neár an liúireach er dúsh agus 
ansún an ruih. Chah shé é fén er a dalav 2875 
agus hín shé a chosa. 

" Dá luahacht a véadsa sa vaili a nEáuin," 
er shishan an' aigini fén, " ish ea is feár é 
Níl án ghnó ansó agúm. Nílimshi iriúnach 
don áit agus níl an áit iriúnach dom. Táim 2880 
ró vuar er fad don áit sho. Níor v'iúna lium 
go méach dohal a teacht orha. Ihim agus 
óluim iread le denhiúr agus dahad acú fén 
agus 'na ghie sun ní ihim leah mo ghóhana. 
Táim a dol ás. Ní hán chúmpórd veh ansó, 2885 

100 ESHIRT. 

pé onóir a túrfy do ghuini. Ví an ceart ig 
Eshirt nuer a duert shé ná diárhach shé 
lium teacht ná fanúint. Ní fédir dom mileán 
a chur er éngi ach oram fén. Is mi-chorh- 

2890 amach an rod do ghuini veh ró vuar, veh 'na 
fiarda fahig a measc na nuíni. Cad é an 
caungcar a víoch oram go minic a nEáuin 
mar gheaul er mi veh chó beog ! Cad a 
ghiánhing inish dá meng chó muar le Fear- 

2895 agas ! Is áula mar atá an shgiál agúm, táim 

ró vuar — agus táim ró veog. Táim ró vuar 

a Má Failhing agus táim ró veog a nEáuin." 

An aid a ví shé sa vachnav sun háinig 

Eshirt chuigi. 

2900 4< Cad í an ghruem sho inish ort, a rí- 
égeas ? " ersa Eshirt. 

" B'eár lium go meng sa vaili ! " ersa É. 
" Ar ghineamuir á rod a chuir mí-hásav ort, 
a rí ? " ersa Eshirt. 

2905 " Níor ghiniúir, a rí," ersa É. " Mi fén 
atá a cur mí-hásiv oram fén. " 

" Agus cad é an locht atá agút ort fén, a 
rí ? " ersa Eshirt. 

" Tá, mi veh ró vuar," ersa É. 

2910 " Is tu an chiád duini ryav d'airísa á 
lochdú fén mar gheaul er veh ró vuar. Is 
ana-vinic, áfach, airís duini á lochdú fén mar 
gheaul er é veh ró veog," ersa Eshirt. 

" Is fíor 'oit shín," ersa É. " Nuer a vísa 

2915 sa vaili a nEáuin ní roiv am buint den tál, 


do ló ná d'uíhi, ach mi veh chó beog. Nuer 
iáchuing er Earagas agus er na fir vuara eá 
víoch mo chry dá losga coitianta le foramad. 
Ní iadach duini fiáchuint ghiár a húirt oram 
ná measing gur a diánav úna dem' lyd a 2920 
víoch shé, agus víng er buili. Inish, níl am 
buint .den tál ach mi veh chó muar. Má 
iáchan duini de vuíntir na háiti sho giár 
oram bueltear ishdeách am aigini láirhach 
gur a diánav úna dem' véd a víon shé, 2925 
agus tagan an vuili chiána oram. Is gasda 
a ghinishi an gnó, a Eshirt, nuer a duaruísh 
ná diárfá lium teacht ansó ná fanúint sa 
vaili. Dá n-abarhá lium teacht is dócha 
go meng a cur an vileáin go lér ort inish, 2930 
agus á reá leat go roiv shé ceart agút mi 
ágáilt sa vaili. Ní duBruísh lium teacht ná gan 
teacht. Ní fédir dom mileán a shgél do chur 
er éngi ach oram fén." 

" Ná cuir mileán ort fén ná er éngi eli, 2935 
a rí-égeas," ersa Eshirt. " Ní tusa an t-éngi 
aváin go vuil an dá ní shin, lyd agus méd, á 
vuint den tál. Lyd agus méd cuirp atá a 
cur ortsa. Is neavní iad sun shochas an 
dá ní eli úd, lyd agus méd aigini. Nuer a 2940 
víshi sa vaili víhá buarha toishc gan tu veh 
chó muar ad choluing le Fearagas. Tá 
buert ansó ort toishc gan tu veh chó beog 
liumsa. ,, 

" Gouim párdún agút, 'Eshirt," ersa É. 2945 

102 ESHIRT. 

" Ní dó lium gur vah lium veh chó beog 
leatsa ! " 

" Shin é háulys, a rí," ersa Eshirt. " Ni 
hirishdi teacht suas le duini go vuil fis a 

2950 aigini fén a geart ige. Ach ní chuigi shin a vís. 
Chuigi sho ish ea vís, a rí. An vuert sho a 
víon ortsa mar gheaul er do véd, nú er do 
lyd, is beog fear a Gúig' Ula ná bíon an 
vuerí chiáha er agus an foramad ciána á 

2955 vuint den tál. Níl duini acú ná mohyn é 
fén ró veog nuer iáchan shé er na duíni atá nís 
ueshli ná é fén, agus bíon shé er buili. Agus 
níl duini acú ná mohyn é fén ró vuar nuer 
iáchan shé er na duíni atá nís íshli ná é fén, 

2960 agus bíon shé er buili le huar, agus bíon fuah 
ig gahéngi ghó. Bíon gahéngi a fanúint 
ueg amách/ , 

" Ní dó lium gur ceart an chayint shin a 
haguirt dósa, a rí," ersa É. 

2965 " Ní ceart, a rí-olav, agus ní doit atáim á 
taguirt. Ní háuluig a víon duíni a fanúint 
uetshi amách. Is áula nách fédir iad a 
chimeád uet amách. Táim a taguirt na 
cayinti do ghuíni a veasan go vuil aigini 

2970 vuar acú, agus gan acú, le fíringi, ach aigini 
ana veog. Is dó leó gur fahig iad, 'na 
n-aigini, ach chíon an ili ghuini ná fuil unta 
ach ouic." 

"Am ouc nú am ahach dom, a Eshirt," ersa 

2975 É, "b'eár lium go meng sa vaili a Gúig' Ula." 


" Tiánam ort ishdeách má shea, agus fág 
slán ig an ry agus ig tuaha Luchra agus 
Luprachán, agus cuirhig Údán an t-each by 
leat go Tráig na Drénear. Ní vefá a vad a dol a 
vaili go Háuin dá mefá er Hráig na Drénear." 2980 

Do freab É 'na hí. Hóg shé Eshirt er a 
vaish chuigi. Hánadar go dí an hala muar 
rnar a roiv fiásda dá olú chun fáilti chur 
ruim Údán er a heacht a vaili á Háuin. Ví 
maha agus muar-ueshli tuaha Luchra agus 2985 
Luprachán cruingihi, agus ví gahéngi a sy 
ishdeách an' inead fén, do raer tedil agus 
onóra agus ueshleachda. Níor dineag 
dearúd den vosga veh socuir er ghesh an ry 
& dreó go viatach É sy er. 2990 

Do hig an chuideáchda agus do chahadar 
an bie. Ansún do buineag " na cíng veoga 
as na douchuiv agus do dáileag liún shean 
suen somlasda," er a guideáchduin agus 
víodar go suerc agus go súgach agus go lán 2995 
d'ívneas. Ví an bie go mah agus ví an 

deoch go mah agus ví an cahav ayimshiri 
go mah. Ach, mah dob'eár ná gach mah 
eli, ví an ry sa vaili acú. 

Er baul d'eirig Údán agus ghin shé cayint. 3000 
Ní myv ná musdar ná blayman a ví sa 
chayint, áfach, ach tuerishc vreá chruíng lér 
holasvar, er Earagas agus er Últuiv agus er 
Chúig' Ula, er na duíni muara ví aun agus er 
a nósiv agus er a miásiv. 3005 

104 ESHIRT. 

" Agus," er shishan, a críochnú na cavinti, 
" ní ceart do rí chuíhi veh a myv á méd a 
chócht ná á neart a hló, mar ní eaduir shé 
ná go méach cócht le fáil ba vó ná a chócht 

3010 agus slua le fáil ba hreshi ná a hlua. ,> 

Nuer a ví an íhi caiti agus an chuideáchda 
a cuíneav er sgaipi, háinig Eshirt a n-aici an 
ry agus d'inish shé ghó go roiv É a dol a 
vaili go Háuin, 

3015 " Tá go mah," ersan ry, " Cafar é chur a 

vaili le honóir. Ish é olav Ula é. Dinshi 

ant-eachbydo ghliása, 'Eshirt," er shishan, 

" agus ber E leat go Tráig na Drénear." 

Ghin Eshirt mar a duert an ry lesh. Da 

3020 ghliás shé an t-each by agus chue shé er a 
vuin agus chuir shé É er a chúluiv. Do 
ghluesh an t-each by leó har gach raeg, har 
gach acharan, har gach móin agus machuiri, 
har gach tír agus faruigi, go dí go roudar er 

3025 Hráig na Drénear. 

Ví uegineas muar er a mert nuer a víodar 
a sgarúint le chéli. Ach b'égean dóiv 
sgarúint. Chueg É a vaili go Háuin agus- 
háinig Eshirt har naish go Má Failhing er 

3030 each by Údáin. 

Ní hé mo huerim go veacadar a chéli ó hin,.. 


In the following notes the English equivalents of thc 
difficult idioms are given. The student can make literal 
translations by means of the Vocabulary. The numbers 
refer to the lines of the text. 
2. er, (reigning) over, among, cf. 21, etc. 
4. Sho . . . háv, this is what the S.G. says about him. 
9. a ghoiv flahas er — , assumed kingship over — . 
13-14. VÍ . . . .ige, he had gathered the chieítains and 
nobles of Ula together. 

15. While that feast was gomg on in Auin Vacha ; veh is 

verbal noun of tá : a veh=do veh, ' for being.' 
With regard to the form a nEáuiri it should be 
noted that certain words commencing with a 
vowel change their initial when preceded by some 
closely connected word, such as the article, a 
numeral adj., or, as in the present instance, an 
eclipsing word. Other examples are : — ólas, with 
articie an t-eólas : úna, an iúna : íhi, an uíhi. in 
the Vocabular}^ the latter form is given in brackets. 

16. er a dugtí, which used to be called — . 

19. na flr ba vd orha, the tallest men amongst them. 

21. leah-órlach go mah nís írdi, a good half inch higher : 
nís is the sign of the comparative with the present 
tense ; with the past it is ní ba (b'). The Uteral 
meaning is ' a thing (ní) which is/ ' a thing which 
was ' — . This meaning is now forgotten, hence we 
say tá shé nís írdi, etc. 

23. dá raer Shin, accordingly ; in proportion. 

25-6. ní roiv . . . . ry, not one of them was comparable 
to the king. breh er, overtake. 

27. Ún is here the aspirated form of fiún, 

27-8. an ili .... Shin, every other man in that country ; 
dá roiv=de a roiv, of all that were. 

30. as ciún, over ; in command of. Shid iatí, these are ; the 

following are. 

31. ba Vd agUS dob' ueshli, dOb' is used before vowels. 


34. 'na rí féngi, as military leader ; captain. 

42. a lán de, many. 

45. níor v'édir, it was not possible (fédir). 

47. a VÍ . . . . lesh, who at all approached him in 

50-1. dO leahach . . . .eíi, the other men used to open 

their eyes (in astonishment) . 

54. er shúl, going on ; in progress. The English present 

participle, used intransitively and adverbiallv is 
rendered in Irish by the verbal noun preceded by the 
prep. er (not aspirating), for example : er crocha, 
hanging. When the part. is used transitively in 
Enghsh the Irish equivalent is the verbal noun 
preceded by the prep. a (ag) : a Shúl an vóhir, 
walking the road ; ag ihi, eating. 

55. 'na hímpal, around him : a diaruig é loaga, seeking to 

ovsrthrow him. The verbal noun laruig takes an 

initial d aftsr the prep. a (ag) : do (or a) is under- 

stood bafore leaga, see 1. 91. 
57-9. Víoch . . . . shin, It would take the strength of 

twelve of those men to overthrow that man. 
60. do líon ishdeách, swarmed in. 

68. er ayig an Árdry amách, facing the King : er a dáv 

haul, on the opposite side. 

69. do cuireag . . . . na hí, was placed sitting. 

71. a dreó, so that : tagach, past subj. sg. 3 of taguim. 

72-3. hairish shin, past that. 

84-5. dO hosanuig . . . . acú, that strong liquor began to 

mount to their heads. 
87-9. Ba gheár .... Chéli. In a short time the whole 

household was nothing but one clatter of talk and 


90. d'eirig 'na heasav, rose to his feet. 

91. chun cayinti ghiánav lesh a g., in order to make a spcech 

to the companv '• do or a is understood before 

ghiánav, hence the aspiration. 
95. VÍ'S ig an g., the company knew : tá'S agum, I know, 

lit., have its knowledge (fis). 
96-7. le teacht, to come ; coming. 


99. haul 'na chuingiv, opposite him. 
104. is mó ry a chnucúirshi, many is theking that ye 
have seen. 

112. chun smachda chur a veim, for enforcing law. 

113. locht fllíochda, poets. 

120. A veacúir. Have ye seen ? the interrog. part. an 
generally becomes a before consonants. 

122. hílshi see sílshi, Voc. 'Ardrv, the apostrophe re- 

presents the vocative particle, which is usually 
dropped in speech before anoun beginning with 
a vowel. 

123. d'án ghuh, with one voice ; as one man. 

132. tuguim briahar ry lesh, I pledge my royal word 
for it. 

134. le fáil, to be found ; obtainable : d'iatach . . . . a 

vreh, which could carry off . . . 

135. er égin, by force : OUS, aspirated form of feous. 

141. níor .... ás, he could not help bursting into 

143-4. dá hachda, choking. 
148. is ól dosa, I know. 

155. Goutar, imperative auton. of gouim, I seize. 
159. do rugag er E., E. was seized. 

163. na . . . . ghníov, the evils which are (destined) to 

come from your deed. 

164. de vár, in consequence of (bár). 

165. a láiv, in captivity. 

166. hucuir, see tiucad. Note that h, having no quality 

of its own, is adapted to the following vowel and 
the glide is not necessary in its case ; hence words 
with an initial t do not show the glide m the 
aspirated forms ; tiucad becomes hucad, teylach — 
havlach, tuigim — higim, etc 

167. at' ghieg, after you : a nie, a nieg, aíter ; behind : 

a nie a Chéli, one after the other. 
167-8. De vár . . , . hitig C.C., It is in consequence of 

this seizure you have made upon me that C.C. wiLl 

be slain. 
173. is beog . . . mi, I shall be almost drowned in it. 


179-80. fíata .... dom, you can deal with me as you 

181. Sguílig dd, let him go. 

183. d'ola Shé, he prepared, cf. 900-1, 2017 and 2688. 

Distinguish between olú, to prepare, and folavú, 
to empty. 

184. ishdig lena chroicean, next his skin. 

187-8. do lych . . . chouil, which fitted closely to his body. 

190. clóca . . . aun, a cloak in which there was a purple 

shimmer ; a cloak of glossy purple. 

191. muar-hímpal lesh, all round it. 

192. dob' eár . . . áil, which was the best that could be 

got. Tír na Viún, Land of the Fair Folk ; this 

name is often applied to Ireland by the old poets. 
196. fleasc ileata, a poet's wand ; this was adorned with 

bells, see 1. 206. 
199-200. níor .... Vacha, he did not take long going 

to Áuin Vacha : er here = on him. 
203. díreach fé mar, exactly as, — Distinguish between 

mar atá shé, as it is, and mar a vuil shé, where it 

is. Cf. 535 and 2982. 
212. chd beog sun, so small ; " that small." 
213-4. a dol . . . ^ er, reaching up beyond his knees. 
214-5. ráur a hliasda, the thick of his thigh. 
221. Freabadar 'na sy, they jumped up. 
245. ní bál . . . láchadar, there is no fear but they 

looked ; you may be sure they looked. 
248. cár . . . hu, Whence hast thou been sent to us ? 
253-4. ins . . . ChéM, into one another's eyes. 
259-60. is mó agUS is truimi d'ear — , is a bigger and heavier 

261. Nuer . . . aish, If I stood beside him : reych, aspd. 

form of raych, cond. sg. 3 of tém. 
265-6. " is . . . Shgiál," " refreshment takes precedenco 

of news." 
267-8. ní iatach . . . er, he must be weary. 
268-9. tar . . . . ige, after the length he has travelled. 
269. ó, from, becomes Ón before the poss. adj. beginning 

with a vowel, just as le becomes len. 

271-2. beog . . . . áS, small enough for E. to take a drink 

out of it : between vowels, d' ( = d0, a) often 
becomes gh' or disappears entirely. 

281-2. chun . . . er, so that he might sit upon it. 

286. See 292-4. 

290-1. Is . . . ort, It is time you were thirsty. 

292-4. Ní Ólhadsa . . . gíshdi, lit. " t will not drink 
your wine," said E., " and no less (will I do that) 
than that I will eat your cake, and no less (will 
I do) either of them than I will sit upon your cake." 
That is to say, he refused equally to do any oí 

297-8. vuin get asda, gave them a start. 

301-2. shgeartadar er gháirí, they burst out laughing. 

305-6. ins na trihív, into fits. 

308. tuilt, see s&ilt, Voc. 

309. dar fie, by ths deer, a euphemistic expletive. 
309-10. ÍS fada nár heasiv — , it is long since there has 

stood — . 

312-3. nú b'édir .... oram, or mayhap you would want 
nothing less than to challenge me to single combat : 
b'édir, it were possible (fédif) ; nár is here the 
negative íorm of the cond. of ÍS : a Ún, lit. its desire 
(fUn) : a anticipates the clause CÓrac . . . oram. 

313-4. a vad ueng an t-olc, may evil be far off. 

321. gur v' eár . . . ná — , that one could do anything 
better with you than — . 

323-4. dá 0US . . . er, no matter how well you defend 
yourself from it : dá before the abstract noun is 
rendered by " however," " no matter how," while 
the noun itself is in such a case translated as an 
adj. cr adv. Another point to be noted about this 
construction is that in it the abstr. noun does not 
govern the gen. case, but the following noun or 
pron. is in apposition to -it, as though dá were 
a part of is. See further examples, 11. 4L2, 778, 
1424, 2725. 

327-8. níor ghin . . . . er E., he just took E. into his 


335. sSlt, see sult : S and sh, like h, usually assume the 

quality of the following vowel, and the glide is 

not necessary. 
341-3. ÍS olc . . . SÚl, it is very unseemly for you that I 

should be drowning here before your eyes. Note 

that when the m of the poss. adj. lst. sg. directly 

precedes a b the latter is not aspd. 
343. agus gur mó Shgiálycht, seeing that many are the 

stories — . 
352. ar . . . dom, would you mind telling me : ar is here 

the iaterrogative form of the conditional of is. 
355. betiir . . . Chúm, perhaps if I told you that you 

would be angry with me. 
356-7. gur faid .... hsh, that it means length of life 

to anyone that thy anger should overtake him : 

éngi is gen. here. 
359. nách bál doit mi, that you are in no danger from me. 
364-5. ní fláir . . . raeg, truth herself must speak softly. 
366. ná bíoch cesht ort, don't be afraid. 
369. CÚSh le, reason for. 

372. am Chosint er t'erig, defending me from your anger. 
376-7. tá bár . . . uilc, that injustice surpasses and 

triumphs over every (other) kind of wrong. 
"381. cailean Shé er, he betrays ; is false to. 
382. a n-éneacht, at once ; at onc stroke. 
384. agútsa á ghiánav, being done by you : á ghiánav 

(or dá gh.) taken by itself may mean either " doing 

it," or " being done " ; the context shows which 

is meant. 
390. an aid, whilst : a lihéd Shin, the like of that ; such a 

394-5. ÍS mó atá Ciuntach, who is most to blame. 
397. agUS má iách, and if he looked, i.e., when he looked. 

The use of má in such a case renders the following 

statement more impressive. 
398-9. Ví na duíni .... fúha acú, All the big people 

were hanging their heads. 
400-1. Ní roiv .... chavint, He had not at all expected 

such a speech. 


405. an ceaun ...» Shgiál, to take the head oíf the 
matter, i.e., to make a clean breast oí it. 

411. a giún tamuil, after a while. Here, and in the ex- 

pr^ssion as ciún, ciún is the old dat. sg. oí ceaun. 

412. dá lyd é hu, however small you are. 

413. Ní fláir a adaváil, lt must be admitted. 

415-6. Cll6 fada iágóir, as far as my share of the 

wrong goes : héan is here the aspd. form of téan, 
pres. ind. sg. 3 of tém. 

426. hig, past sg. 3. of sím. 

427-8. ví . . . aun, it was as much as his two hands 
could carry. 

429-30. a dol a nánacht er, growing courageous towards 
him : getting familiar with him. 

436-7. Chd .... orha, as well as he could overtake 

439-40. Is Úhásach an Obulr, it is a marvellous thing. 

443. hig, past. sg. 3 of tulgim. 

447. Conas a fuaruish ólas go Háuín ? how did vou find 
the way to Áuin ? 

449. sar ar, ere ; before (with the past tense). 

452. a teacht doit, when you were coming. 

454-5. 19 casa lesh, to be cast up at him. 

461. tórd, see sórd. 

465. ad . . . gáirí, making you laugh. 

463. a gáS . . . Chóirli, between two minds. 

470-1. gan lesh, not to take any notice of him, 

but to let him alcne. 

478. Ought it not to be possible to give the other half. 

481-2. ó háinísh, since you came. 

482-3. Chun . . . . áíl, to prevent you from getting it. 

483-4. Ní . tu, It is not likely that you would 

want to be set swimming in the goblet again. In 
such sentences as this áula (áuluig) cannot be 
rendered exactly in English. The nearest equiva- 
lents are : it happens, itso happens ; " it is how " 
is the colloquial Anglo-Irish translation. 

485-6. ná . . . oram, that your anger wouldnotfall on me. 

490. Cé ghd ? for whom ? 


*93. bíOCh agut, vou may have it-so. 
497. Shé-ish é. 

498-9. nách lágóir, that vou have both had 

enough of the wrong. 
502. ach . . . oruiv, save that I showed you up. 
504. Eirig ás, leave off. 

506. ná Shgiál, don't refer to the matter any 


507. Ní mlshdi a reá, it is safe to say. 

511-2. go . . . . Sheintí, that his tune was played, i.e., 
that his time was up. 

512. nár v'ÍS, that there was no kno\ving. cad . . . . er, 
what would become of him. 

516. de Vár a Chuid, as CUÍd is here followed by the gen. 
lágóra it is left undeclined. mar go roiv, for there 
was. Note construction ; the dependent form of the 
verb is used after mar in oblique or virtual oblique 
narration. Cf. 11. 651 and 1841. In direct narration 
the absolute form of the verb is used after mar, 
cf. 1. 454, etc. 

521. um a daici Shi«, by that time. 

521-2. go rolv .... ruimish, that they were beginning 
to feel a kind of dread of him. 

523-4. ví . . . ige, he had made up his mind. 

529-30. Ish é rod a ghin shé ná — , this ís what he did, 
namely — . dá vrí Shin, therefore. 

537. idir, including. 

538-9. gur ghó le duini, that anvone wouid have thought. 

539. gur .... ige, that he had bewitched tham. 

542. Nuer ba vihid lesh úmpáil, when he thought it was 
time to turn. is mihid dom dol a vaíli, it is time for 
me to go home ; ÍS m. lium dol a vaili, I think it 
is time to go hcme. 

545. d'lúdan, see note to 1 15. 

546-7. dá ma . . . . reá, ií vou liked me to recite it. 

551. mishi mar Shin, I say the same ; " Hear, hear." 

555. a ví ige dá imirt orha, that he had been exercising 

on them. 

556. do viáduig er, it increased. 


561. gO Sgoilteach er a g., that the company would burst 

(with amusement). 
562-4. er Chuma írdi aun, in such a way ihat one 

would have thought he was six feet high. fé vun f 

less than. 
565-6. fé . . . CÍng, as though he were collecting his ideas. 
579-80. toishc vola, because E was not able to 

praise him, 
587. a riucht dol a luigi, on the point of fainting. 
589-90. conas . . . hroid, how the great battles used to 

be fought. 
594-5. náuid .... focuil, a valiant enemy being slain 

by him at every word. 

595-6. tríd dóiv, through all their merriment. 

599. rourta ferigi, a torrent (lit. spring tide) of anger. 

614. bíoch gur b' ea, though it be ; even so. 

614-5. níl sevireas SO, I have no use for this 

617. a ghóhin muar, plenty ; more than he needs. 
623. a vuil an tál aguing, all we have in the world ; an 

tál here = den tál (sál). 
632. ghá drian, two thirds : dual of trian. 
635. locht Sbóirt a g! íánai', jesters ; people for making sport. 
647. gur bál, that it is to b3 fearcd — : gur, present of ÍS 

does not aspirate, gur, past, does. 
656. er mo chumas, m my power. 
659. dOSUn, to him. 
660-1. gur v' íor .... duart, that what I said was true 

(true " for " me). 
678. dá ma . . . . curfí er, if the treatment he received 

should not please him : dá ma, if it were ; ba past 

subj. of ÍS. 
680. ueg fén, of his own accord. 
684. dár . . . umuni, of all that I ever met : a = all that, 

becomes ar before the past tense : dár = de ar. 
689. le coish a Chéli, side by side. fé ghén, in the direction 

of (dén). 
693. bresh agUS, more than. 
696. lesh a SOdar fén, even by trotting. 


701. a cur . . ghíov, proceeding on their way. 

703. tiúl, see shúl. 

705. hit amách, happened (titim). 

709. chiúla (shúluím), Ch is the aspd. form of sh before á, 

ó, ú. 
711-2. Do . . . Chuishling, He swung his arms. 
713-4. gur ghó le duini ér, that one would have thought 

by him (by his behavior). 
714-5. go roiv .... aigini, that he was convin;ed. 
718. Uer dá roivE., Once when E. was : shiar ueg, behind 

719-20. vuin .... Cheaun, he tossed his head. 
728-9. shin ar arísa, that is all that I have heard. 
737 Go dánadar, till they came. 
737. Tráig na Drénear, a beach in the north of Co. 

Antrim, bctween Dunseverick and the sea. 
740. Cad . . . ling, What should we do but go on ? 
742-3. má hig leatsa Shúl, if you are able to walk. 
747-8. ba Chóir go viádfása, you should be able. 
752. a diánav orha, approaching them. 
754. táimíd raeg, we are done for. 

757-8. Do várhan ort fén, May your hurt be on yourself. 
763. 'nár guingiv, to meet us. 
765-6. Níl . . . . VUÍn, we have only to get on his 

773. er mo chúluiv, behind me. 
778. dá véd meáchuint, whatever weight : 'na vull, in 

the amount there is. 
792-3. ní roiv .... ige, only U. himself had the courage. 
797-8. Ach cad .... húirt leat, But why have you 
brought this giant with vou ? cad Chuigi, why ? 
wherefore ? cad Chuigi ghoit — , why do you — ? 
what makes you — ? 
801. fear dána, a poet. 
802-3. níl aun ach, he is nothing but — , 
807-8. is muar acú é, they think a lot of him. 
808-9. mar tá . . . . ryav, because he has learning, etc, 

b^vond all the poets that ever were. 
810- Cúram . . . dé, to take good care of him. 


-824-5. a cur . . Eshirt, asking E. for information about 

831. chnucahas, past auton. of chím, dep. form feacahas ; 

for the ending — has, cf. víhas and rouhas (tá). 
842. Conas . . . áil er, How were you able to overcome 

him ? 
844. a nÍ3g er nleg, by degrees. 
855. dar nó, indeed. 

862. Níor veog lesh de hult, he thought it fun enough. 
869-70. ní roiv .... lucuig, the children were only as it 

were mice. 
870-1. a deaunta, in a difhculty. 
872-3. án chos lesh, either of his feet. 
873-4. sar . . . orha, lest he should tread upon them. 
876. er ghrá h'oinig, for the sake of yourhonour : h'=V 9 

thy. • 

880. Ansún Ish ea, It is then that — . 
888. dá vár, on account of it. 

888-9. CUld acú — tuili acú, some cf them — others. 
898. a hária er a measc, who had come amongst them. 
906. an chiád lá Úd, on that first day : úd is generally used 

in referring to something previously mentioned, 

or of which the listener is presumed to be thinking. 
910. de is understood before Chlyv. 
923. a hili, any more (tuili, some more). Cf. 1588. 
926. do raer a n-úird, according to thcir rank. 

928. b'égean, it was necessary. 

929. a geaun a tí, in the end of the house. 
934. vuec, see buac. 

937. a cuardach fiáchuint — , looking to see — . 

945. er a hásdacht, content. 

950. ní roiv .... áil, they had no opportunity of getting 

any view. 
963. er a ayig anún, facing him on the opposite side. 
967. ainhím er, I see by his behavior. 
968-9. go roiv bueti ig E. er, that E. had triumphed over 

973-4. Níor v'édir neara, no one could perceive — 

Thc a here does not stand for do, but is a poss. adj. = 


its, and throwing the following clause, go . . . erhi,. 

into the gen. ; a húirt fé neara is the subject of th- 

985. a guid léng, their scholarship. 
989. Chun béarha er — , in order to catch — . 
993. suarach le rá, triíiing to speak of. 
998. chun a leoguint er, to let it bí seen. The a is a 

poss. adj., see 973-4. 
1000. giág, gen. pl. 
1001-2. ná roiv .... n-aigini, that they had nothing to- 

boast of in the strength of their intellect : muím 

as (a), I boast of. 
1004. É the proper name, becomes Á atter the article, 

eclipsing n — , etc. ; see note to 1. 15. 
1005-6. an donas er fad le dúiri, the very mischief of 

1007-8. níor .... ghd, U. was not the only one into 

whose mind that thought came. 

1010. a gh'ihidish, verbs beginning with a vowel are 
frequently treated as though they reallv began 
with d, and the rel. part, or sign of the past (do, a) 
prefixes gh' as here. 

1011. a fiáchuínt anún, looldng over ; anún=from here 

the opposite of anaul=from there. 
1017-8. níS daingini fóS, still stronger. 

1024. é húirt fén' iacaluiv, bring it under his teeth ; chew 

1025. imihi shiar, gone down. 

1026. sar a roiv ÍS ige, puíng, before he quite knew. 
1034-5. ró viásach Chuigi Shin, too mannerly for that : 

Chuigi, etc, are felt as compds. of Chun, though in 

origin thev are compds. of go. 
1038. Um an aum 'na, By the time that. 
1046-7. Véach miáracán, He niight as well be- 

trying to drink out of a thimble. 
1049-50. Ghlaeg .... vear-tísh, He called the house- 

steward to him. 
1058. dá vaviílísh Éri er, ií they got Ireland for it. 
1065-6. 'nar ceapag, when it was thought. 


1074. híshach, aspd. form of tyshach. 

1082-3. á reagara, in reply to him : cúigi de chúigív É., one 

of the provinces of Ireland. 

1084-5. go roiv .... acú, that there were men in it a 
single one of whom would carry — . 

1089-90. d'Órda oram, he ordered that I should 

be seized and punished. 

1093. Go mogfy ghíom, that I might be set free. 

1097-8. Fáguím fúivshi, I leave it to the King 

himself and to you (to judge) : an=whether be- 
comes ar before the past tense. 

1101-2. a cur na SÚl tríd, staring hard at him. 

1112. do cuireag briág am leh, I was accused of false- 

1114-5. cuirimshi de gheasiv er Ú., I command U. 
under pain of dishonor — . The geas was a 

mysterious taboo, the violation of which meant 
disaster. It plays an important part in 

many old Irish tales ; sometimes the hero 
is born with geasa, obligations to do, or not 
to do certain things, and to ignore these geasa 
meant destruction. In the famous saga called the 
Destruction of Da Derga's Hostel the plot turns 
entirely on the violation of his geasa by Conaire 
Mór, King of Ireland and the tragic result. 

1117. gur b'é clád duini é, that he be the first person — . 

1149. a ganas d'éngl, without anyone knowing. 

1151. cuarduím — do — , I search — for — . 

1155. sa Chuardach dólv, in their search. 

1165. á glmllt de háv an Ch., rubbing them against the side 
of the pot. 

1188-9. díreach .... chulgi, just as he was drawing back 
his hands. 

1191-2. Ví . . . . nel Shé — , there was suchan amount of 
porridge in the bottom of the pot that he went — . 

1193. Ba vah an vail er, He was lucky. 

1194. a nerl a teas, getting cool. 

1194-5. Hug shé . . . . . harac, He attempted to draw 
himself — . 


1208. go nertí " 'ir ghuiv " lesh, that he used to be ad- 

dressed as " black man." 
1220-1. go ceaun bliana, an ili lá de vlien, till the end of a 

year, f or every day of the year. 
1227. ficead, pres. subj. sg. 1 of ficim. 

1259. er aigiiíi aguiv, intended by you. 

1260. cur Chun cíng, to bring to a head ; accomplish. 
1262. Má VÍ, Nevertheless. 

1270. er tí . . . doitshi, with intent to harm you. 
1276-7. mar gheaul . . . . dar ling, for making, as it 

seemed to us, a false assertion. 
1289-90. a diaruig .... VÍS, what I was doing was trying 

to get a view of the porridge. Here, the predicate 

being placed first for the sake of emphasis, the verb 

is relative ; this construction is common. 
1294. tá go breá, all very íine ! 
1307. er gach án tays cuma, in every way (says). 
1315-6. a buint cayinti aishdi, getting her to talk. 
1330. Chúhl, towards her. 
1337. go háluing, perfectly. 
1337-8. a n-inead .... ghóiv, instead of lessening the 

cause of the jealousy in any way. 
1340-1. agUS gan ici . . . . ach — , whilst a]l the time she 

was giving them nothing but — . 
1845-6. ví . . . . ueg er — , he wanted every kind of in- 

formation about — . 
1349. ás dán, poets. 
1354. ná roiv . . . ach — , that they came to Cúigi Ula 

on no business but — . 

1362. is agal lium, I fear. 

1363. go m'édir, that perhaps : m' stands for the eclipsed 
form of Iba, pst. subj. of ÍS. 

1365. droh-úntuiv á, distrust of. 

1368. Sar égin, lest the stranger should 

take away some knowledge. 
1372. Imi Shin, for that reason ; therefore. 
1402. go tíí, until (followed by a dependent clause). 
1419. an díhal ba Vd b'éciir, the greatest possible effort. 
1424. dá vreáhacht iad, in spite of their splendour. 


1436. ba lag leó, they considered it mean. 

1441. lesh na fir, the nom. pl., which takes the place of 

the acc. is sometimes used after prepositions ; cf. 

1442-3. B'in . . . . . dóiv, Thus it was that she showed 

them most clearly — . 
1447. cr a g., amongst the company. 
1451-2. a diaruig .... pósa, seeking her in marriage 
1460-1. gur veog er, that he almost de- 

tested her, and that he could not help it. 
1465-6. ná roiv neara, that there was nothing 

the matter with her, and that she did not notice 

1467-8. er égin váish, by the greatest effort. 
1478-9. 'nar Cheart . . . erhi, upon which an engagement 

ring should go. 
1499. gach án liú acú, shouting as hard as they could. 
1504. Pé acú, Whether — . 

1507. a huary . . . tuirt, how pitiful in size she was. 
1507-8. pé rocl . . . dóiv, whatever came over them. 
1515. neart Sló, military strength. 
1518-9. ní roiv án teó ach — , there was nothing so wonder- 

ful as — ; see shó. 
1530. nách muar, almost. 
1535-6. go diteach teh á — , that the life would 

drop dry and hot from — ; i.e., that — would die 

on the spot. 
1539. suas le, upwards of ; approaching. 
1541. ch6 muar dáiríriv agus, as seriously as. 
1551. cúrsy gáirí, an occasion for laughter. 
1569. droh-vúini, bad breeding. 
1574. a deaunta, with. 
1576. a ri-iámuish É, besides E. 
1576-8. chuireadar ghiánav, set them makirg 

fun, etc. 
1584. curha a dreó, made ready. 
1588. tuili, others, some more, cf. 923. 
1599-1601. ish é . . . . dah, this is what it is thatched 

with, namely, feathers of the most beautiful birds^ 


1618. er OSgliilt, open. See note 1. 54. 

1628-9. a gheych .... lesh, who got any opportunity 

of listening to him. 
1632. a dreó . . . n-iág, so that they should not go out. 
1632-3. fer déd (obs.), man of fumes. 
1636. lá, one day. 
1638. félhan fó Chraun, a woodbine wound round a tree 

(or branch). 
1643-4. ry na vlea, king of the feasts ; a complimentary 

epithet, referring to the king's hospitality. 
1654-5. beg a Chahú ort, you will regret it. 
1656. craun Úl, apple-tree. 
1658. gur . . . duini, on which there is often someone's 

hand, i.e., from which fruit is plucked. 
1672-3. Cuirean Shé luas, etc, i.e., staffs and wheels were 

made of ash ; ruag er náuid must refer to the use of 

ash for spear-handles. Is mairig . . . í, wretched 

is he who would burn it. 
1678. Aymad teh, heat-giving fuel. 

1678-9. Ni gnáh . . . ueg, it does not usually give comfort. 
1684. Is fada Ó uacht doit — , — will keep you far from cold. 
1686. a Úr, the fresh (or green) part of it. 
1693-4. an craun .... crih,thattreethathasaquivering 

top, i.e., any tree, etc. 
1698-1700. Cuirhig chuirp, that counsel will 

bring you prosperity both of body and soul. 
1703. do ghin .... raer, he acted accordingly : as sun 

amách, from that time ; henceforth. 
1715. do ghouch shé, he used to go. 
1725-6. mórán .... áil, taking a deal of trouble over 

that work. 
1733. nár ghó le héngi ? would not anyone suppose ? 

er vaha lesh a geaun, for the good of the head. 
1736. er . . . . lesh, indeed so it is. 
1750. vuinean . . . asam, makes me laugh. 
1756. He began to abuse the shoemaker. 
1757-8. án aid, for any length of time. 
1759. dá lámuish shin, besides that. 
1761. nuer . . . sló, when he would have to go on a raid. 


1774. gur .... mert, that (a quarrel) arose between 

the two. 
1779. vairiv, past sg. 3 of maruím. 
1792-3. toishc ry, because the men belonged to 

the king's household. 
1812. rou VUÍnt á ghá ghíg : there is a pun here on díg, 

" a trench," and díg, " the worst of two things." 
1814. our machnuiv, material for thought. 
1820. fiáchuint, in order to see. 
1836-7. iread cavinti agus, as much talk as — . 
1850-1. croma . . . unta, to begin to trample on them. 
1890. líon a Sló, with the full strength of their army. 
1891-2. le fuasguilt, for a ransom. 
1898. a neart Sló fén, his own military strength. 
1902-3. er maidin . . . chúing, on the morning of the 

following day. 
1924. er, for him. 

1930. gan .... hreau, without your having to ploughit. 
1932. fíú, even, as much as. 
1954. bean chrúiti, milkmaid. 
1956. er iasacht, as a loan : a góir a lá shin, for that day's 

1961. mny, dat. sg. of bean. 

1974-5. buala bas, clapping of hands (a token of grief). 
1975-6. ví . . . . tuaha, the townswomen were moaning 

and wailing as much as were the countrywomen. 
1979. a lár, in the midst of. 
1986-7. do hep . . . . ás, he could not help bursting out 

2000-2001. ciun dá lá, enough for two days. 
2010. shúd chun shúil í, off she went, cf. 2183. 
2015. puilemoliu, " hullabuloo." 
2019. a níshc, dry. 
2025. agus ná feadaradar, not knowing, lit. " and that 

they did not know." 
2057-8. er a ghúbuilt, doubly. 
2051. gheóimid báS, we shall die of hunger. 
2072-3. vairiv . . . iad, that sight killed them altogether, 

i.e. threw them into despair. 


2078. Din do leas, Act for your own good. 
2080. itlish fén, even now. 

2086. cuirim iachuiv er — , I compel. 

2087. le breh ling, to take with us. 
2098. idir . . . folt, both head and hair. 
2116. dO reou rod, what you please. 
2120. Chúha, (coming) towards them. 
2123. Cál árd, shrill and high. 

2134-5. go vuil dearúd oruiv, that you are making a 

2153. Dá . . . ili, besides all that. 
2158. blien a húirt, to spend a year. 
2164-5. Ó'S . . . . é, as you are repairing damage. 
2167. Tuguig .... Húltuiv, Letthe U. haveitto say — . 
2179. erhí, for her. 
2182. ins gahával, everywhere. 
2198-9. ní nár v' iúna, no wonder. 

2200-1. do chuir . . . ghiánav, set the good work going. 
2207. a heacht n-uiread, seven times the amount. 
2209. crúití, imperf. auton. of crúim, I milk. 
22*26. Níorv' é Shin fén, ach— , Not only that, but— . 

2233. Ish é rod lér, the result of all that was — . 

2239. ach . . . cholíona, provided he fulíilled the final 

2241. Shea, Well— . 
2263. mar a diárfá, you might say. 
2282. Ber ad lálv er — , take . . . in your hand. 
2286-7. ní túishgi .... Shé, no sooner had he done so 

than it was — . 

2290. er a sgáh, in shelter of it. 

2291. bíoch ná béach aun ach — , even if it were only — . 
2298-9. Ba ghóbuir ... F., F. nearly laughed : ba 

ghóbuir, it nearly happened that — . 
2303. Is . . . SO, this sword is oí great value. 
2307-8. dO Sáulyg dd, it seemed to him. 
2316. at ieg, when you are gone. 
2345. fan Chuím er fén, around his own waist. 
2347. dá . . . . é, if it had been made for himself. 
2350. tá bua muar er, it has a great virtue (property). 


2361. aihish muili, the disgrace of baldness. 

2369. baul iáduig, an article of dress. 

2374-5. a breh ionar, as he took the vest in his 

2396. agUS é Chur, and that it were put — . 
2400. a méach d'eóil, the amount of meat (feóil) that 

there would be. 
2402. Dálha, the same as — ■. 
2424-5. Sar . . . er, before he dies. 
2432-3. ná ach é, such that nothing so like a 

horseshoe nail as it was ever seen ; it was a perfect 

likeness of a horseshoe nail. 
2441. do vrish .... Ega, he lost his self-possession. 
2453. behá, past subj. sg. 3 of tá. 
2469-70. ná eachara an dduin, than all the horses in the 

2506. fíona a n-ay sruha, a hair against the stream, 

i.e., lying on the surface of the water (ay = ayig). 
2537-8. ach go gurfy — , provided that — is put. 
2544. Conas sun ? How is that ? 
2545-6. Gad haylachsa ? How far would two 

pigs go in my household ? 
2546. Go muar muar, especially. 
2548. ní hea ach, nor, indeed — . 
2553. iread eli, as much again. 
2572. fear na bó, the owner of the cow : er a toir, on her 

2574-5. ghiánhach bó ván di, she would turn into a white 

2595. mar ghea, as it were. 
2614. gá le, need for. 
2616. mar a Chéli, indifterently. 

2636. er án láhir, into one place ; together. 

2637. imír, pres. subj. sg. 2 of imím. 
2647. tér, pres. subj. sg. 2 of tém. 

2668-9. go acú, that they would have to have 

2671. er neavní, reduced to nothing ; over. 
2674-5. Sásav .... shin, to give satisfaction for (lit. in) 


that wrong. Note the use of the prep. a : Sásav a 

más, satisfaction for a death. 
2678. go . . . * ÍShdig, till the year was up. 
2700. ÍS Chuigi, this is why — . 
2725-6. dá OUS aireáchas, no matter what care — 
2733-4. ní eadar an doun, I don't know at all. 
2763-4. lasmúh ghé, in íront of him. 
2767-8. go muinfar leaga asat, [that] you are knocked 

2771-2. A n-ay gac Cishcém, for every step 
2776. tuguigshi airi, take care. 
2778. er úr más, on pain of death. 
2797. an muar, how much ? 
2799-800. Ba roiv ; E did not care so long as there 

was not — . 
2808-9. a hucach víringi, that would fit in at all 

neatly with the truth. 
2816. a lár a vachnuiv dó, in the midst of his meditations. 
2836. cas Sgol áuráin dóiv, turn a tune for them. 
2839. ba vah chuigi é, he was good at it. 
2857-8. mar a roiv ige, where he was. 
2877-8. " The sooner I am home in Auin," he said to him- 

self, " the better." 
2885. a dol ás, wasting away ; getting thin. 
2891-2. Cad .... oram, How vexed I used to be. 
2909. Tá, lit. there is, i.e., there is this much, this reason, 

or the like. tá thus used in answer to questions 

containing is, is often untranslatable. 

2914. 'oit— doit. 

2915. am buint den tál, lit. taking me out of the world, 
i.e., " killing me," or worrying me. 

2938-9. a CUr ortsa, troubling you. 
2945. gouim párdún agút, excuse me. 

2949. teacht suas le, lit. " to come up with," i.e., to íind. 

2950. Ní . . . VÍS, that is not what was in my mind. 
2963-4. I do not think it is right to make that remark. 

about me. 
3030. Ó hin, since that. 


á, before v.n. ( = dá, ghá), to 

or for his, or its : á h-, to or 

for her. 
a, in (causes eclipsis). 
a, ag, at (before the verbal 

á, a h- (befoie vowel), as, 

prep., out of, from : á$, 

out of him or it. 
ábalta, able. 
abaruim, I say. ipv. sg. 2 

acharan, m., an entangle- 

ment, a rough place. 
adaváil, v.n., admitting, con- 

adavuím, I admit, concede. 
adú, v.n., Idndling, lighting. 
áfach, however, at all events. 
agal, agala, m., fear. 
ah, np. aha, ahana, a kiin for 

drying corn bef ore grinding. 
aharú, v.n., changing, a 

áhas, m., jov, happiness. 
aibig, ripe, lively. 
aicí, a n-a., beside (followed 

by gen.). 
aigini, f., mind, intellect. 
aihini, f., aquaintance, re- 

aihish, disgrace, ignominy. 
áil, see fáil. 
áileacht, beauty. 

áili, compar. of áluing. 
ainhím, I recognizs. 
ainiví, m., animal, monster. 
aireáchas, m., care, attention. 
airi, f., care, heed, attention 
áírihí, special, certain. 
airím, I hear, perceive. 
áirím, I count, enumerate. 
aish, har n-a., back(wards). 
aishgi, m. and f., request, 

aiteas, m., delight. 
ala, f., g. alyn, np. alyna, an 

art, science, a performance. 
alt, m., ankle. 
áluing, beautiful. 
amúh, out (at rest), outside 
ana-, an intensitive prefix, 

ánach, an assembly. 
anáirdi, up, on high. 
anál, f., the breath. 
anam, m., soul, íife. 
anamúil, lively. 
anaul, hither. 
ansún, there, then. 
anuihi, m., fright 
anún, hence, over there, 

beyond (after verb of 

motion) . 
araer, íast night. 
aragal, m., a retreat, a 

secluded dwelling. 
aragóínt, v.n., arguing. 


aram, m., gs. airim, weapon. 

arán, together, both. 

árdán, m., a platíorm, a 

árdry, m., king, high-king. 
árdilím, I raise, elevate. 
áriiach, m., np. árhy, dp. 

árhív, a vessel, a pitcher. 
arú 'né, the day before 

arúr, m., corn. 
as, out of, from. 
ás, out of him, or it. 
asachán, m., a reproach. 
asduíhi, to-night, at night. 
álila (before cons.), áuluig, 

auliacht, f., wildness, 

aum, m., time, point of time. 
aun, there, in him, in it. 
aunsbianta, huge, enormous. 
áuras, m., doubt, suspicion. 
ával, any place. 
ay, ayig, f., fa r e ; for idio- 

matic use see Notes. 
ayimshir, f., time, season. 
aylaca, m., burial. 
aymad, m., timber. 
aysdar, m., a halter. 

bá, v.n., drowning. 

baculm, I pay heed to, in- 

terfere with. 
bách, thankf ul (de, to) . 
báchas, m., thanks, gratitude. 
báh, foolish. 

bahas, m., top of the head. 
báhim, I drown (trans. and 

bail, f., luck, fortune. 
bailihi, gathered, collected 

bailím, I gather, collect. 
bál, m., danger, likelihood. 
baluihi, m., a smell, stench. 
bár, m., top, crown, result. 
bara, m., np. bary, tip, top. 
barachasa, curly-topped. 

bárhan, m., injury. 

baul, m., np. bala, limb, 

baul, m., a place, spot ; er 

baul, soon. 
bauntracht, women. 
bayb, m., a scald-crow, a 

bayintiarna, f., lady, queen. 
beach, f., a bee. 
beárha, cropped, shorn. 
béarha, carried, pp. of berlm. 
beárhimíd, fut. pl. l of 

bearuim, I shave. 
beart, f., plan, deed, action. 
beartuihi, intended, resolved, 

beartuím, I wield, brandish ; 

I plan, design. 
beaun, f., a peak, a point. 
bécig, ds. of béceach, f., cry- 

ing, screaming. 
behi, m., birch-tree. 
berim, I take, bring, carry. 
bert, f., g. berti, two persons. 


biárhad, fut. sg. 1 of berim. 

biás, m., habit, manner. 
biásach, well-mannered. 
bie, m., g. bíg, food. 
bíng, sweet, melodious. 
bingi, comp. of bíng. 
biogán, m. a very little, as 

adv., rather. 
bih, er b., at all, anywhere. 
blashim, I taste. 
blayman, m., noise. 
blien, f., gs. bliana, a year. 
blúiri, m., a bit, a morsel. 
boga, v.n., moving, softening, 

a stir. 
bOgU'Ím, I stir, slacken, 

borab, rough, fierce. 
brah, v.n., spying. 
bráhir, m., brother, kinsman ; 

a title of courtesy used in 

addressing a person oí 

equal rank. 
brán, m., a drop. 
brat, m., a mantle. 
brayidineas, m., captivity, 

breac, speckled, gay, de- 

breáhacht, f., splendor. 
breán, m., a pin. b. cnutála, a 

breh, v.n., taking, carrving, 

bringing ; f ., a grasp. See 

brenhiú, v.n., examinÍDg, 

considering, judgiug. 

breóiteacht, f., sickness. 
bresh, f., an addition, ad- 

vantage . 
brí, m., power, force, 

briahar, m. and f., word. 
briág, f., a lie. 
briágach, false. 
briágnuím, I falsify, contra- 

brián, evil-smelling. 
brishdi, broken. 
brishi, v.n., breaking. 
brishim, I break. 
bróln, ds of bro^ a solid mass. 
brona, v.n., bestowing, mak- 

ing a present (er, to) . 
brosduig ort ! hurry up ! 
brúh, v.n., pressing, crowding. 
bua, m., np. buaha, dp. 

buehiv, victory, triumph ; 

a property, a virtue. 
buac, f., ds. buec, top, roof. 

buala, v.n., striking. 
buan, lasting, eternal. 
buarha, grieved, troubled. 
buelim, I strike. See Notes 
buelti, struck. 
buert, f., sorrow, trouble. 
bueti, won, gained. 
buev, dp. of bó, cow. 
buili, f., rage. er b., furious. 
buili, f., a blow. 
buin, ds. of bó, cow 
buinim, I take, touch, pluck. 
buint, v.n., taking, touching, 


bun, m., bottom, foundatiou. 
bunÓC, f., ds. -ÓÍC, a baby- 

by, yellow. 
byn, 1, a company, regiment. 

Cá, f., means, opportunity. 
Cách, everybody, everyone 

cah, m., g. caha, np. caha 

and cahana, a battle, a 

battalion, an army. 
cahav, v.n., spending, con- 

suming. c. ayimshiri, 

amusement, pastime. 
cahav, v.n., throwing, casting. 
cahim, I consume, spend, 

cahim, I throw, cast. 
cahim, I must. 
cahir, 1, g. caharach, a city. 
cahú, regret, sorrow. 
cahvár, m., a helmet. 
Cahvilí, warriors. 
Cahvuach, triumphant in 

battle, victorious. 
Cáil, f., reputation. 
cailim, I lose ; c. er, I betray. 
cailiúint, v.n., losing. 
Cáini, v.n., slandering, 

Cáirdi, f., respite, armistice, 

leave of absence. 
cáirdi, pl. of cara, friend. 
caiti, spent, consumed. 
cál, slender, sharp, shrill. 
calama, brave, valiant. 

Canad ? where ? 

Canaháv ? rel. interrog., why ? 

what is ths reason ? 
Cár, f., a berry. 
carabad, m., a chariot. 
caradas, m., friendship, union. 
cas, twisted, curlv. 
cás, m., case, situation. 
casa, v.n., turning, twisting. 
Cásav, v.n., grumbling, be- 

wailing, complaining. 
casda, curled, twisted. 
casim, I turn, return. 
casir, f., a head of curly hair. 
casóigi, gs. of casóg, f ., a coat. 
Cáv, comelv, gentle. 
cavas dóiv? how do they 

know ? 
cayint, f., speech, language, a 

cayinteóir, m., a talker, an 

cead, m., leave, permission. 
ceaharar, m., four persons. 
ceanácha, the features, the 

ceangal, v.n., binding, mak- 

ing firm. 
ceangaluim, I bind. 
ceanguilti, fixed, fastened. 
ceapuim, I suppose, imagine, 

ceárdy, m., artificer, crafts- 

cearhú, f., np. cearhúna, a 

fourth, a quarter ; thigh, 



ceart, m., right, justice. 

ceart, right, just. 

ceartú, v.n., rectifving, cor- 

C8aty, f., an inconvenience. 
ceaun, m., head, end. 
ceaun airim, a military 

ceaun-fé, humiliation. 
ceaun-ÍShal, crestfallen. 
Céli, a Ch., each other, one 

another. See Notes. 
ceó, m., dust, mist, fog. 
ceoca, which, whether, 

ceólvar, melodious, musical. 
ceólvuiri, comp. of ceólvar. 
ceóly, m., a musician. 
ceshdiú, v.n., questioning. 
ceshdiúchán, m., questioning. 
casht, f., np. ceshdeana, 

question, problem. 
Chím, I see. 

chiúla, chiúlach. Seeshúluím. 
chnucúir, past pl. 2 of chím. 
chnulc, past sg 3 of chím. 
ch6, as, so. 
chroum, past sg. 3 of 

chuadar, past pl. 3 of tém. 
chue, chueg, past sg. 3 of 

Chúha, to, towardsthem. 
Chúhl, to, towards her. 
Chulgl, to, towards him. 
Chuíhl, ever. 
Chúlng, to, towards us. 

ChÚÍV, to, towards you. 
Chúm, to, towards me. 
Chun, to, in order to, for the 

purpose of ; usually f ollow- 

ed by gen. 
Ciád, pl. Ciáta, a hundred. 
cfád, ord. num., first. 
ciál, f., sense, wisdom, reason. 
ciána, same. 
cimeád, v.n., keeping, 

cimeáduim, I keep, guard. 
Cimilt, v.n., rubbing, touch 

cíng veoga, bungs, spigots. 
CÍOra, v.n., combing. 
cishcém, f., a step. 
ciúin, calm, soft, gentle, 

ciúish, f., border, edge. 
CÍun, m., share, portion. 
ciun, m., gs. ceana, affection. 
ciún, as C, over, above. 
ciuntach, guilty. 
clehailpín, m., a stick with a 

knob on the end. 
cletí, feathers. 
cliah, 1, g. cléhi, a fence 

a darn. 
cllav, m., the chest, bosom. 
Clishdi, clever, smart. 
cló, m., shape. 
cloch, f., g. clohi ; pl. clocha, 

a stone. 
Cloigean, m , skull, head. 
Cluas, f., ds. Cluesh, an ear. 
Clúduím, I fit, cover. 


cly, m., a ditch, a fence. 
clyv, m., gs. cluív, a sword. 
cnapóigín fér, a little tuft of 

cnáv, m., bone. 
cnó, f., a nut. 
cnuc, m., hill. 
cdchdach, powerful. 
Cdcht, f., power, might. 
COga, m., gs. COguíg, war. 
COgar, m., a whisper. 
cogarnuig, ds. of cogarnach, 

f., whispering. 
COghaas, equally good, 

equally easy. 
COÍgsli n, I conceal, keep back. 
CÓÍr, adj., right, proper, 

CÓÍr, f., justice. 
CÓÍr, f , treatment, provision. 
c6ir, a golr, for. as C, before, 

in the presence of. 
CÓirll, f., advice, opinion, a 

COÍtlanta, usually, generally. 
colan, f., ds. colulng, the 

body, flesh. 
cdlíonta, fulfilled. 
comáinim, I drive, advance. 
comáint, v.n., driving, ad- 

conas ? how ? in what way ? 
CÓnggarach, convenient, con- 

conuím, I dwell, reside. 
cdny, v.n., residing. a gdny, 


cor, m., a stir, turn, twist, 

c6rac énir, a duel, single 

CÓrach, well-proportioned, 

coran, m., a goblet, drinking 

corcán, m., an iron pot ; 

COrcara, purple, scarlet. 
CÓrha, m., a coffer, large 

Cdrha, m., token, sign ; pl. 

CÓrú, v.n., settling, arranging. 
COry, v.n., stirring, moving. 

cosanuim — er — , I defend — 

from — 
COSC, v.n., restraining, curbing. 
COSÍnt, v.n., defending. 
COSnav, v.n., defending. 
COUÍI, f., the body, the trunk. 
coul, m., the hazel-tree. 
COurú, v.n., helping. 
crálti, tormented, vexed. 
creachda, robbed, ruined. 
creahán, m., a tremor, 

creasa, tini chr B , electric fire. 
credim, I believe. 
crediúint; gs. crediúna, be- 

lief, trust, respect. 
Cfih, v.n., trembling, quiver- 

críochnú, v.n. 




críachnuím, I complete, 

críon, old, withered. 
cris, m., belt, gircile. 
cróga, courageous, fierce. 
crógacht, f., courage, valor. 
crohim, I shake. 
croicean, m., gs. crcicing 

cróing, f., a crown, circle. 
cróingeach, písa c, a crown- 

croma, v.n., bending. 
cromuim, I bend. See Notes. 
crónán, m., humming, buzz- 

ing, crooning. 
crú, v.n., gen. crúiti, milking. 
cruach, f., ds. crueh, a rick, 

a mound. 
crua-chás, m., a hard case, a 

great difficulty. 
crua-chorac, m., stern 

crúb, f., a hoof. 
cru3g, f., steel. 
cruh, m., form. 
cruingeácht, f., g. cruing- 

eáchdan, wheat. 
cruingeas, m., accuracy, 

cruingihi, gathered, collected. 
cruingím, I gather. 
cruingiú, v.n., collecting, 

cuardach, v.n., searching. 
cuarduím, I search (do, for). 
cuerd, f., journey, tour, visit. 

CUhíg, fierce. 

cuid, f., a portion, share ; 

cuideáchda, f., g. -n, d.-in, a 

cuideáchdanas, m., social 

CUldi, a lord ; lati C, royal 

porridge, the porridge ío. 

the King's household. 
CÚÍgi, m. and f., a province ; 

lit. a fifth. 
CUÍI, f., a fly. 
cuilean, m., hollv. 
CUÍIi, gs. of CUÍI, f ., forest ; 

CUÍn, f., a recollcction ; 

CUÍneav, v.n., considering, 

cuingeal, f., gs. cuínli , a 

CÚingi, f., a corner. 
cuingi, f., a meeting. See 

CUÍním (er), I remember, I 

think of . 
cuínhcir, m., candlestick. 
cuíreach, a bond, a fetter. 
cuiri, m., an invitation. 
cuiri, m., cauldron, cooking 

cuirim, I put, send. 
CUÍShí, m., a walker or runner, 

a pedestrian. 
cuishling, ds. of cuishls, f., 

wrist, arm. 


cúl, m., back : er mo chúluiv, 

behind me. 
Clima, f., a form, a way. 
cuma, adv. equal. 
cumas, m., power. 
CÚmha, formed, shapely. 
Cúmparáid, f., comparison. 
cúmpórd, m., comfort. 
CÚmpÓrdach, comfortable. 
CÚntúirt, f., danger. 
cúntuishí, accounts. 
cura, m., np. cury, warrior, 

CÚram, m., care, business. 
CÚrsy, m., events. 
CÚS, m., conscience. 
CÚSh, f., a reason, cause. 
cy, meet, íitting, proper. 
cyhach, strange, unfriendly. 

dahuil, handsome. 

dáilim, I distribute, dispense. 

daingean, firm, hard ; comp. 

dainginím, I fix, make íirm. 
dáiríriv, in earnest. 
dair, f., oak. 
dálha, dálta, like (followed 

by gen.) 
dán, m., a poem, an art, a 

profession. dán mclta, a 

song of praise. 
dána, human. 
dána, bold, arrogant. 
dánacht, f., boldness. 
dar, by (in asseveration) . 
dar lium, I think, suppose. 

dáryág, twelve men. 

dáus, v.n., dancing, skipping. 

de, of, from, for. With pl. 

article, des. 
dea-, dei-, well, good (a 

qualifying prefix). 
dealav, 1, ds. díliv ; íigure, 

dearúd, ro., a mistake, an 

deas, f., d. desh, the south, 

the right side. 
deas, nice, pretty. 
deatách, m., smoke. 
deaurahach, adv., like. 
deaurav, m., appearance 
dei-, see dea . 
dei, past s. 3, dependent 

form, of tém. 
dein, adv., certain. 
deifti, f., certaintv. 
dein-vrehach, sure-judging. 
dei-reacht, m., a good rule. 
deligineach, thorny. 
deliv, sce dealav. 
denhiúr, m., ten men. 
deocara, comp. of deocuir. 
deoch, f., gs. dí, d. dig, drink, 

a drink. 
deocuir, difficult, hard. 
deól, v.n., sucking (of a young 

animal, of bees sucking the 

honey out of flowers). 
deóluim, I suck. 
deri, m., end. 
derig, secluded, retired. 
derim, I say. 


derlneach, late, last. 
deshi, comp. of deas. 
deshmireachda, gs. of desh- 

mireacht, magic, incanta- 

tion, superstitious prac- 

dí, gO dí, up to, to, until. 
dian, swift, severe. 
diánach, last, latest. 
diánav, v.n., doing, making. 
dlan-leaha, v.n., wide open. 

(dlan is here intensive). 
dlánta, made, done, per- 

dlánulm, I do, make. 
diárhad, fut. sg. l of derlm. 
dias, m., an ear of wheat. 
dieg, a nle, a nleg, after, be- 

hind (followed by gen.). 
difíríocht, f., a difference. 
díg, f., a trench. 
díg, m., the worst of any- 

díhal, m., utmost endeavor, 

best effort. 
díoltas, m., vengeance, re- 

díon, m., shelter, protection. 
díov, from them, of them. 
díováll, 1, g. díovála, injury, 

damage, mischief. 
dírím, I straighten, direct. 
dis, m., a pair of shears, or 

díshc, dryness, want of milk 
diúlr, f., a drop. 
diúltú (do), v.n., refusing. 

dív, to you (pl.) 

dlí, m, pl. dlihi, law, rule. 

dlúh, close, tight. 

dó, is d. lium, I suppose. 

dÓCha, likely, probable. 

docharuideach, wretched, 

dohal, m., churlishness, in- 

dóhídi, the more likely. 
dóhin, m., g. dóhana, enough, 

doirlhacht, i, darkness 
dóirshóir, m., doorkeeper. 
dol, v.n., going. 
donas, m., bad luck, mischief . 
dorachú, v.n., darkening. 
doran, m., fist. 
doras, m., gs. doruish, np. 

dóirshi, a door. 
dOUCh, m., np. dOUCha, a vat, 

tub : doucha dona, brown 

doun, m. ; the world. 
dridim, I move (intrans.). 
droh-, bad, evil. 
droh-veart, f., wicked deed. 
droum, m., back. 
druíhi, pl. of dry, a wizard 
drvcht, fm., g. drychda, magic, 

dryn, m., thorn 
dú, pl. of duv. 
dua, m., trouble. 
dualgas, m., obligation, duty. 

duarag, past auton. of derim» 
duart, past sg 1 of derim. 


duarúir, past pl. 2 oí derim. 
duaruísh, past sg. 2 of derim. 

dúbuilt, v.n., doubling. 
dúch, gloomy, sad. 
duert, past sg. 3 of derim. 
dúhig, f., gs. dúha, native 

place, distriet. 
dúii, f., a wish, a liking. 
duini, np. duíni, a person, 

a human being. 
dúiri, f., gloom, stupidity. 
dúnuim, I close. 

each, m., gs. eh, a steed, a 

eachara, horses. 
eachlach, m., a horse-boy, 

groom . 
eadar, see feadar. 
eadaruiv, amcngst you. 
eagana, f., wisdom. 
easba, f., a want. 
easnav, m., a want, lack. 
easonóireach, disrespectful 
ebiri, see obuir. 
édi, m., uniform, armour. 
égean, necessity, force. er 

égin, scarcely. 
égeas, m., np. égShl, a poet, a 

man of letters. 
Ciri, m., a reproduction, an 

exact imitation. 
eirí, v.n., rising : e. lá, day- 

eirím, I arise. 
ébav, v.n., claiming, de- 


éneacht, a n-éneacht ; to- 

gether, at once. 
éngi, anyone. 
eocharhnáv, swimming by 

the edge. 
eólas, see ólas., 
er, prep., on. See Notes. 
er, ér, on him, or it. 
érim, f., mental capacity, 

érlig, gs. of érleach, m., a 

commotion, turmoil. 
ésh, tar ésh (t'résh), after 

(followed by gen.). 
éshdeacht, v.n., hstening. 
ésht ! listen ! be still ! 

fad, er fad, altogether ; en- 

tirely. a vad, for a long time. 
fágáilt, v.n., leaving. 
fáguim, I leave. 
faha, f., a lawn. 
fahách, m., a giant. 
faid, f., length. 
fáil, v.n., getting, finding. 
fálltlú, v.n., welcoming. 
fáingi, m., np. fálngí, a ring, 

f. pósda, a wedding-ring. 
falrl, v.n., watching. 
fairshlng, wide, ample. 
fálsglhl, tightened, wrapped 

faitís, m , fear. 
fálha, fálta, received, ob- 

fan, prep. gov. gen., along. 


fanuim, I remain, wait. 
fanuint, v.n., remaining, 

fár, m., a sharp edge. 
fardoras,. m., the lintel or 

headpiece of a door (obs.). 
faruigi, f., the sea. 
fásim, I grow. 
faun, weak, helpless. 
fay, fayig, fut. sg. 3 of gheim. 
faych, cond. sg. 3 of gheim. 
fayfí, cond. auton. of gheim. 
feacas, past. sg. i of ficim. 
feadar, I know, past pi. 3 

feag, er f., during [followed 

by gen.]. 
fearag, f., gs. ferigi, anger. 
fearagach, angry. 
fear Shí, a fairy-man. 
fear-tísh, m., a house-steward. 
fearuil, manly. 
feasda, now, presently, hence- 

fédir, possible. 
fé ghén, prep. gov. gen., 

fé gheri, at last. 
feim, m., force, effect. 
fé neár (neara), defect. verb, 

fé neár (neara), see tuguim. 
félhan, m., woodbine, honey- 

téngl, g. of fian, collect 

warriors, soldiery, ry f., 

military commander. 

feóchadán, m., a thistle. 
feous [OUS], m. t excellence. 
ferigi, see fearag. 
fí, v.n., weaving, plaiting. 
fiacal, f., ds., fiacuil, tooth. 
fiáchuim, I look at, I appear, 

I seem. 
fiáchuint, v.n., looking, 

fiáchuint, f ., look, appearance, 

fiaduim, I can, I am able. 
fiarhím, I ask ; inquire (de, of). 
fiarhy, v.n., inquiring. 
fiásda, m., a feast. 
fiáSÓg, f., a beard. 
ficim, dep. of chím, I see. 
fihav, v.n., waiting (le, for). 
fileata, poetical, pertaining 

to poetry. 
fili, m., np. filí, a poet. 
fili, v.n., returning, folding. 
filíocht, f., poetry. 
fíochvar, furious. 
fíog, past auton. of fím, I 

fiona, m., a hair. 
fionavy, light-vellow. 
fíor, true, truly. 
fíoránta, righteous. 
fíor-gheaurahach, very like. 
fíor-vrehach, of just judg- 

firín, dim. of fear, little marí. 
fis, m., knowledge. 
fishgint, v.n., seeing. 
fiú, an equivalent, worth. 


fiular, m., an eagle. 
fíún [Únl, fair, fairhaired. 
fíúndruini, a kind of white 

flah, gs. flaha, a chieftain. 
flahas, m., chieftainship, 

fláir, ní f., it is necessary ; 

ní f. dom, I must. 
flsah, f., gs. flehi, a feast. 
fleasc, f., a wand, staff. 
fochuir, neighborhood, com- 

pany, a. V., with, beside. 
fógra, m., a proclamation. 
fóguiri, v.n., proclaiming, 

foharuici, douch f., a bath. 
foláini, comp. of fóláin, 

wholesome, healthy. 
foláini, f., wholesomeness, 

folav, empty. 
folh, folt, m., pl. folha, folta, 

hair of the head. 
fónta, good, serviceable. 
fomarach (fourach), m., a 

foramad, m., envy. 
fórlávas, m., supreme power, 

fouil, f., gs. foula, outrage, 

foulumuim, I learn. 
four, m., a sound. 
foura, m., edge. 
fovingi, f., patience. 
freagara, m., answer, reply. 

freaguirt, v.n., answering. 
friochuin caha, stress of 

fuacht, m., cold. 
fuah, m., hatred. 
fuaras, past sg. l. of ghelm. 
fuasguilt, v.n., loosening, de- 

livering, ransoming. 
fuem, m., sound. 
fued, er f., all over, through- 

fuer, past sg. 3 of gheim. 
fuiligeóch, would suffer, 

fuingeav, m., energy, vehem- 

fisingiúíl, sprightly, energetic. 
fuínshóg, f., an ashtree. 
fuirihacht, f., decrepitude, 

fuirim, f., a form, shape. 
fuirishdi, easy. 
fulang (fulag), v.n., suffering, 

fún, m., wish ; inclination. 
fúnsa, m., a hoop, band. 
fvlach, m., remains, leavings. 

gá, m., need ; necessity.\ 
gahán gach án, every. 
gáirdeachas, m., gaiety, 

gáiri, m., pl., gáirí, a laugh 
gáirí, v.n., laughing. 
gairivi, comp. of garav. 
gairivi, f., rouglmess, stout- 



gaishgf, m., valor, prowess. 
gal, m., fume, vapor. 
galar, m„, sickness, disease. 
ganas, a g., covertly, secretly, 
gár, nearness. 
garag, rough, fierce. 
garav, pl. garú, rough, un- 

garav-haylach, m., the 

common soldiers of the 

gasara, youths. 
gasda, shrewd, clever. 
gáuna, calves. 

geal-ghálrl, f., a bright smile. 
geal-gháiriteach, brightly- 

smiling, genial. 
gealuim, I promise. 
gealúint, v.n., promising : 

g. pósda, a betrothal. 
géanuiv, dp. of gé, goose. 
geár, short, shortly. 
geasa, magic bonds. See 

geaul, mar gh. er, on account 

of : g. le, almost. 
geóin, f ., clatter, loud talking. 
géri, f., sharpness, acuteness. 
get, f ., a start, a jump. 
ghá dá, two. 
gheárhach, cond. sg. 3 of 

gearuim, I cut. 
gheim, I get, find. 
gheitear, pres. ind. auton. of 
ghaltí, imperf. ind. auton. ,, 
gheó(ig), fut. sg. 3 

gheófv, cond. auton oígheim. 
gheóidísh, cond. pl. 3 
gheóimíd, fut. pl. 1. 
gheych, imperf . ind. sg. 3 ,, 
gheyn, pres. ind. sg. 3 ,, 
ghin, past. sg. 3 of diánuim. 
ghineach, imperf. ind. sg. 3 

of diánuim. 
ghóbuir. See Notes. 
ghom=dom, to me, for me. 
giág, f., branch, limb, arm. 
giár, sharp, shrewd. 
giár-chúsh, f., cleverness, 

quick- wittedness . 
giár-chúshach, intelligent, 

giár-chúshí, comp. of giár- 

giárú, v.n., sharpening, 

giri , m., winter. 
giula, m., boy, gillie. 
giura, comp. of geár. 
giurácht, f., nearness. 
glaca, v.n., taking, receiving. 
glách, v.n., calling. 
glacuim, I take, seize. 
glanuim, I cleanse, polish. 
gleacycht, f., trials of 

glégeal, brightly-shining. 
gl&óiti, exquisite. 
gliása, v.n., arranging, 

making ready. 
gliásda, arranged, attired. 
gliásim, I prepare, arrange ; 


i 3 8 

glórvar, glorious, splendid. 
gluashacht, v.n., going, 

marching, proceeding. 
gluashóch, cond. sg. 3 oí 

glueshim, I march, proceed. 
glueshti, gen. oí gluashacht. 
glúin, f., knee. 
gluini, i, glass. 
gnáh, m., a custom : is g„ it is 

gniorha, deeds. 
gníov, m., act, deed. 
gnó, m., np. gnóhy, business, 

work, affairs. 
gnúsh, f., face ; countenance. 
gofa, pp. of gouim, captured ; 

gogalach, gabble, cackling. 
goinim, I slay. 
gorta, m., hunger, famine. 
gortú, v.n., hurting. 
gOU, m., a smith, metal- 

gouim, I take, capture, go. 
gradam, m., dignity. 
gráin, f., detestation, horror 
greim, m., a grip, a bite. 
grén, ds. of grian, f., sun. 
griany, comp. of grianach, 

sunny, bright. 
griásim, I decorate, em- 

griásy, m., a shoe-maker. 
gríofa, ferocious. 
grís, m., hot embers. 
grua, m., the cheek. 

grúeg, f., the hair of the 

gruem, f., a frown, ill-humor. 
gual, m., coal, cinder. 
guala, f., ds. gualuing, dp. 

gueliv, shoulder. 
guh, m., voice, sound. 
guil, f., bravery. 
guili, m., appetite. 
gunta, acute, concise. 
gváil, v.n., taking, seizing, 

going, walking. 
guilim (er), I hurt, trouble. 

háinig [táinig], past sg. 3 of 

háinísh, past. sg. 2 of taguim. 
hairish, past bim, past it. 
hana, already. 
har, over, bevond. 
hárla tárla], defective verb, 

haul, vonder, on the opposite 

háuluig, past sg. 3 of sáuluím. 
háulys, past sg. 1 of sáuluím. 
heasduig, past. sg. 3 of teas- 

duím (Ó), I am lacking 

heasiv, see sheasím. 
heint, see sheint. 
hél, see sál. 
hí, see sy. 
híl, past sg. 3 of shílim, I 

think, suppose. 
hín, past sg. 3 of shínim, I 

stretch out. 

T 39 

hir, east. 

hís, below. 

hisbeánhig, see tisbsánuim. 

hocaruig, past sg. 3 oí 

hoilig, past sg. 3 of toilím. 
hds, see tos. 
hríd, through it. 
hroishadar, past pl. 3 of 

sroshim, I reach. 
húírt, see túirt. 

iachdarach, low, lowest. 

(f)iachuiv, see Notes. 

iád, m., gs. iáia, jealousy, 

iádach, m., cloth, clothing, a 

tágóir, f., a wrong, an in- 

iágórha, unjust. 
lámulsh, a n-l., in the absence 

of ; d'iámuish, besides. 
lán, m., gs. én, bird. 
iaracht, f., ah attempt. 
laruig, v.n., asking, at- 

iaruim, I ask. 

iásachda, borrowed, foreign. 
iasacht, f., a loan. 
íhi [uíhi], f., night. 
Ihi, v.n., eating. 
ihlm, I eat. 
Ili, all, every. 
imeácht, v.n., going. 
imi, about, on him, on it. 
imihi, gone. 

imím, I go. 


iné, yesterday. 

isiéachor, at ali, in anv wav. 

inead, m., a place, a n-i., 

instead of. 
iniar, from the west, from 

íníonra, maidens. 
inish, imperat. sg. 2 of ínshim. 
iniúcha, v.n., examining, 

rega:ding closely. 
iniúv, to-day. 
ínshim, I tell. 
ínshint, v.n., telling. 
íonuiv, a n-i. caha, in battle 

array, in order of battle. 
írdi [uírdi], f., height. 
írdi, comp. of árd, high. 
iread [uiread], m., amount, 

irishdi, easy. 

iriúnach, fitting, suitable. 
íshal, low, lowly. 
ÍShdeách, in (after verb of 

ishdig, in. (at rest), inside. 
ishgi [uishgi], m., water. 
ishgi-fé-halav, a secret con- 

íssad, fut. sg. 1 of ihim, I eat. 
iti, eaten. 

iúmpa, see úmpuím. 
iúna,*see úna. 
iúr, m., yew-tree. 
íving, pleasant, delightful. 
ívneas, m , pleasure. 


lá, gs. of lá, m., day. 

lachra, warriors. 

lagú, v.n., weakening, grow- 

ing weak. 
Iáhir } í., a place : a I., in the 

presence of. 
láídír, strong. 
láirhach, immediately. 
laishtiar (de), behind. 
láivín, dimin. of láv. 
lár, m., the ground, inside, 

lasa, v.n., lighting, flaming, 

lasim, I Hght, shine. 
lasmúh, outside, beyond. 
láv, f., np. and gs. lá, ds. and 

dp. laiv, hand. 
láv-ghraada, v.n., beating of 

Lavineach, belonging to 

le, prep., by, with, to. 
laaga, v.n., overthrovving. 
haguim, I overthrow. 
laaha, v.n., stretching, 

widening, spreading. 
leah-amadán, m., a half 

fool, a silly creature. 
leah-dosán, a half-dozen. 
Idahim, I stretch, widen, 

trans. and intrans. 
leah-órlach, m., a half-inch. 
hahshgiál, m., excuse, 

lea-truig, f., half a foot, 

six inches. 

léan, m., g. léng, readtng, 

leana, see liún. 

léanta, learned. 

leas, m., advantage, profit. 

See Notes. 
leasú, v.n., improving^ 

leáunacht, £., g. leáunachda, 

new milk. 
leh, f., direction. 
lehad, m., breadth, width. 
lehi, comp. of leahan, broad 
leis, v.n., gs. leish, healing, 

curing, a cure. 
lém, f., a leap, bound. 
lémim, I leap. 
léng, see léan. 
léni, f., a shirt. 
leoguim, 1 leave, allow, lay. 

I. oram, I pretend. 
bcguint, v.n., leaving, allow- 

laór, go I., enough. 
lér, clear, exact, complete. 
lér-shgris, m., complete des- 

leti, f., g. letean, dat. letín, 

lí, f., g. líhi, color. 
lieh, gray. 
líhi, see lí. 
lihéd, f., p. lihédí, an equiva- 

lent. See Notes. 
líng, f., period, time. 
línti, lines, ranks. 
líon, m., number, complement. 


líonuim, I fill. 

líonvar, numerous. 

líonvuiri, f., abundance. 

liú, m., a shout, cry. 

liúig, past sg. 3 of 

Húim, I shout. 

liúireach, f., shouting, a cry. 

liún, m., g. leana, ale. 

ló, ds. of lá, day. 

lochdú, v.n., íinding fault. 

locht, m., a fault. 

locht, m., people, folk. 

lógóireacht, f., a wail, wailing 

loishgihi, burnt, tormented. 

loishgim, I burn. 

loitihi, spoilt, ruined. 

losga, v.n. burning, tor- 

lot, v.n., spoiling , destroying. 
louir, past sg. 3 of louruim. 
louirt, v.n., speaking. 
louruim, I speak. 
lóvar, precious, costly. 
lú, smaller, less, comp. of 

luach, m., price, reward. 
luachvar, v.n., precious, 

luah, soon, quick. 
luaha, comp. of luah. 
luahacht, f., earliness, quick- 

luas, m., speed, quickness. 
luchuig, np. of luch, f., 

luemineach, nimble, active. 
luigi, f., weakness, faintness. 

Iy, v.n., lying down. 
Iyd, smallness. 

má, f., g. my, a plain. 
machnav, m., thought, 

machuirí, m., a plain. 
maga, m., g. maguig, jeering 

(fé, at). 
maha, nobles, men of rank. 
mahav, v.n., forgiving, for- 

mahim, I forgive. 
maidean, f., ds. maidin, 

mairig, f., woe, pity. 
mairim, I live. 
maishi, f., behavior. 
maishúlacht, f., comeliness, 

good looks. 
maiti, forgiven. 
mál, bald. 
mar, as, for, because. See 

marav, dead. 
marú, v.n., killing. 
maruím, I kill : past sg. 3 

masmas, m., surfeit. 
maul, slow, late. 
meáchuint, f., weight. 
meahalóir, m., a half-grown 

meala, see mil. 
mear, swift, active. 
mear-, very. 
meas, m., judgment, opinion. 


rneasa, worse ; comp. of olc. 
measc, a m., amidst. er a m., 

amongst them. 
measim, I think, judge. 
meaulhach, cond. sg. 3 of 

mealliim, I coax, inveigle. 
méd, m., size, amount, 

méireáll, m., dizziness. 
melt, v.n., grinding, crushing. 
mér, ds. of miár, f., finger, 

dp. méreanuiv. 
mésh, see mias. 
mí-á, m., ill-luck. 
miáduírn, I increase, make 

mian, m., wish. 
miáracán, m., a thimble. 
miárycht, v.n., fingering, 


mias, f., ds. mésh, a dish. 
mí-chorhamach, unequal, 

unfair, inconvenient. 
mí-chysach, excessive, out- 

mí-hásav, m., dissatisfaction. 
mihid, see Notes. 
mil, f., g. meala, honey. 
mileán, m., blame. 
míleata, soldierly, courag- 

milish, sweet. 
míishacht, f., sweetness. 
mílti, pl. of míli, a thousand. 
min, f., gen. mini, meal. 
míol, m., an animal, a sea- 


míol muar, a whaie. 

mion, small, tiny. 

mishdi, an m. Seat? do you 

mind ? 
misguish, f., ill-will, spite. 
mí-shgiavach, unsightly, ugly . 
mishgiúil, intoxicating. 
míshli, comp. of milish. 
mishneách, m., courage, 

mí-veas, m., a low estimation, 

mó, many. 
md, comp. of muar. 
mohálach, simple-minded 

mohím, I perceive, feel. 
móin, f., turf, bogland. 
moluim, I praise, con- 

mórnán, m., a porringer. 
moungrua, red-maned. 
muaráii, f., delight, pride. 
muar-ghníoch, of mighty 

muar-heshar, seven people. 
muar-hímpal, around : gov- 

erns gen., save when 

followed by le or er. 
muar-ueshli, noblemen. 
muíl, f., delav. 
muilean, m., gs. muiling. np. 

muílti, a mill. 
muíli, f baldness. 
muin, f., back, back of the 

muín, f., g. muíni, wealth. 


muineál, m., the neck. 
muíng, f., a mane. 
múini, v.n., teaching. 
muíntearha, friendly. 
muíntearhas, m.,friendliness, 

muíntir, f., people, folk. 
muiríon, m., a burden. 
muíteach, boastful. 
musdar, m., ostentation. 
myv, v.n., boasting. 

ná, than. 

náiri, f., shame. 

nánúr, m., nine people, a 

set of nine. 
náuid, f., gs. and gp. náud, 

np. náuid, an enemy. 
neach, a person, anybody. 
nea-choitianta, unusual, 

neavní, nothing. 
neóssad, fut. sg. l of ínshim. 
ní, v.n., washing. 
ní, m., pl. nihi, a thing, 

nó, new, fresh. 
nochduim, I lay bare, reveal. 
nÓS, m., habit, custom. 
nua, new. 
nuer, when, since. 

ó, prep., from. 
Ó, conj., since. 
obuir, t, gs. ebiri, work. 
ocaras, m., hunger. 
óigi, f., youth. 

oilti, taught, trained. 

oinig, gs. of oineach, honor. 

oirim, I suit, íit. 

Ól, v.n., drinking, drink. 

eól, m., knowledge. 

Ólas [eólas], m., knowledge. 

olav, ready, prepared. 
olav, m., np. olúna, a poet, 

olavahish, gen. of olavahas, 

olc, m., wickedness. 
olc, adj., bad. 
olu, v.n., preparing. 
oluím, I prepare. 
óluim, I drink. 
olúna, see olav. 
onóir, f., g. onóra, dignity, 

onóireach, polite. 
onórú, v.n., honoring, pay- 

ing respect to. 
órd, m., gs. úird, rank, 

Órdú, v.n., ordering. 
órghaiti, gold-colored, gilt. 
órlach, m., an inch. 
Órnáid, f., ornament. 
OSgUÍl, f., the armpit. 
OSguilim, I open. 
OSgUÍlt, v.n., opening. 
OSgUÍIti, open, opened. 
OUC, gs. OUÍC, m., a dwarf . 
(f)ouluim, past s. 3 of foul- 

our, m., cause, material. 


páirc, f., gs. páircí, a meadow. 

páirt, f., a part. 

páishdi, a child. 

pálás, m., a palace. 

pé, whatever, whoever, no 

matter what — . 
pearsa, f ., ds. pearsin, person. 
piarda, m., a giant, a 

píb mála, bagpipes. 
pionós, m., penance, punish- 

pishóg, f., witchcraft. 
piuc, m., a bit. 
plásc, f., a skull. 
preabuim, I jump. 
priúnsa, m., np. priúnsy, a 

puíng, a bit, any. 

Note — The forms in brackets 
are the attenuated forms ; 
r is usuallv attenuated 
after an aspirating word. 

rá [reá], v.n., saying. 

rábach, vigorous. 

rachduiri [reachduiri], m., 

raeg [rég], adj., gentle, 

smooth ; a level plain. 
raem, f., command, a force. 
raer [rér], f., wish ; do raer 

(rér), according to. 
rafar, prosperous. 
rah, m., prosperity. 
ráineóch, cond. sg. 3 of rlgim, 

I reach. 

rált óluish, guiding star. 
rayd [reyd], fut. sg. 1 of tém. 
rayrc, m., a sight ; view. 
ríoga, see ryga. 
riucht, m., state. 
riug, past sg. 3 of berim. 
riugas, past sg. 1 of berim. 
rohanuiv, dp. of roh, m., a 

rou [reou], f., a choice. 
rour, stout. 
roy'mt, v.n., dividing ; í., 

a portion. 
rua, red. 
ruag, m., a rout. 
ruahiri, m., a small loose 
stone on the road, hence a 
small person alwavs 
ruih [rih], v.n., running, a 

ruíhi, see ry. 
ruihim, I run. 
ruim, ruimish, before. 
ruimish, before him, it. 
ruín, tough, stiff, slow. 
ruínish, gen. of ruíneas, m , 

ryan [rianj, m., a track. 
ryarha, arranged. 
ryav, always ; ever. 
ryga [ríoga], royal. 
rygan [ríogan], f., ds. rvguii?, 
g. rygana, a queen ; 
ry [rí], m., np., ruíhí, a 

J 45 

rvgháuna, m., a prince, 

rygra, lords. 
ry-haylach, m., royal house- 

ryheach, m., gs. ryhí, a 


Note — S and sh become t after 
the article in the nom. sg. 
fem. and gen. sg. masc. ; 
the t forms which occur are 
given in square brackets. 
Aspd. Sh becomes ch 
before á, Ó, Ú. 

saha, m., a swarm. 

sailí, gs. of saileach, f., 

saíEiú, v.n., soiling. 
sáiti, stuck, fixed. 
Sál, m., gs. and np. sél. the 

world, life. 
sár, free, noble. 
sár, m., np. sír, an artisan, 

sár chimeád, "free captivity," 

i.e., parole, honorable con- 

Sásav, v.n., satisfying, m., 

sásda, satisíied, comfortable. 
sásdacht, f., comfort, con- 

satalóing, past subj. sg. 1 oí 

sataluím, I tread upon, 

sáuluím, I imagine, suppose. 

says, m., a kind. 
Sbér, f., the sky, the air. 
sbídiúchán, v.n., abusing. 
sbiocóidí, spigots, bungs. 
sbriácharnach, f., dat. -uig, 

sdána, v.n., flinching, 

sdánuim, I flinch, yield, 

sdoirim, f., a storm. 
sdrac-iáchuint, f., a side- 

sdraculm, I tear. 
sdraungcán, m., a draught 

of liquor. 
sduama, dignified. 
sduem, f., self-possession. 
sél, see sál. 
sevir, rich. 
sevireas [toivireas], m., 

Sgáh, m., shelter ; shyness. 
Sgaipi, v.n., dispersing. 
Sgárd, m., the amazement of 

sgarúint, separating. 
Sgáura, m., terror. 
Sgláiri, m., a scholar. 
Sgoiltim, I cleave. 
Sgol áuráin, a snatch of song. 
Sgólta, tormented, irritated. 
sgórnuig, ds. of sgórnach, f., 

the throat. 
Sguíli, v.n., loosening, letting 

Sguílim, I loosen, set free. 


Shachuifl, imperat. sg. 2 of 

shachanuim, I avoid, shun. 
Sháuc, m., hawk. 
Sheasav, v.n., standing. 
Sheasavach, sturdy, resolute. 
Shsasím, I stand, imperat. 

s. 1. 
sheasiv, past sg. 3, (s)heasiv. 
Sheint, v.n., playing (music). 
Sheinti, played (of music). 
sheóid, f., gs. sheóidi, np 

shiáda, gpl. shiád, a 

sherihan, m., disgust. 
Sherivíshach, m., a servant. 
Shév, beautiful, gracious ; 

comp. shévi. 
Shgé, v.n., bursting forth. 
Shgearta, v.n., bursting forth, 

an explosion. 
shgeartuím, I explode. 
shgehi, gs. of shgeach, f., 

shgeón, f., fright. 
Shgiál, m., story, circum- 

shgiálycht, stories, story- 

shgian, f., ds. shgien, a knife. 
shgieh, f., ds. shgéh, g. shgéhi, 

a shield. 
Shgilédín, m., a little skillet. 
Shgris, m., ruin, destruction. 
Shí, fairies. 
shiád, see sheóid. 
Shiar, back, backward, be- 


Shie, longer, farther, comp. 

of fada. 
Shili, v.n., dropping, dripp- 

Shin, demons. adj., used after 

slender sounds. 
Shin, pron., that. 
Shínim, I stretch. 
Shínshar, m., grandfather. 
Shínti, stretched out. 
Shíol (shyl), m., seed. 
shíreachdy, comp. of shír- 

eachdach, fascinating. 
shlea, f., spear. 
Shleáuin, smooth, slippery. 
shleáunú, v.n., slipping, 

shlaáunuím, I slip, glide. 
shlí, f., a path, a way. 
shliasda, gs. of shliasad, 

Shlingeán, m., shoulder-blade. 
shním, I spin. 
Sho, demons. adj., this. 
Shochas, in comparison with. 
shóluim, I send. 
shómra [teómra], m., a room. 
Shúd, there, yonder. 
Shúl, v.n., walking, marching; 

?, procession ; sa tiúl, in the 

shúluím [chiúluím], I walk, 

shycháin, f., g. shvchána, 

shychánta, peaceful. 
shyda, m., silk. 


shydúíl, silken 

sílér, clear. 

sílshi, lighí : do h., your 

silt, see sult. 
SÍm, I sit down, imperat. sg. 

2, SÍg. 

sím [tuím], f., g. simi, in- 

terest, heed. 
sír, see sár. 
slacht, m., neatness. 
Slat, f., a rod, wand, a yard 

(in measurement) . 
sló, m., a military expedition. 
Sló, see slua. 
Slua, m. and f., np. slóiti, 

slueti, gp. sló, an army, a 

smacht, m., discipline, rule, 

smuíneav, v.n., considering, 

a thought. 
smut, m., a bit. 
smuta, m., a bit. 
snáh, m., a thread. 
snáhid, ds. of shnáhad, í., a 

snáv, v.n., swimming. 
SO, demons. adj. (used after 

broad sound), this. 
so-aihini, clear, obvious. 
SOCarú, v.n., settling. 
socaruím, I settle, smoothen. 
SOCUÍr, quiet, settled, com- 

SOdar, v.n., trotting. 
SO-ÍCShÍ, clear, obvious. 

SOlaS, m., light. 
somlasta, well-fiavored. 
SÓrd, m., kind, sort. 
sováilcí, comp. of sováilceach, 

so-veartuifíi; easy to wield. 
Srían, f., a bridle. 
sról, m., satin. 
sruh, m., gs. -a, a stream. 
sruíng, ds. of srangg, f., a 

SUaha, v.n., moving, roclcing. 
SUahantas, m., array, show. 
suahim, I stir, shake. 
suarach, small, trivial. 
suary, f ., smallness, triviahty. 
suen, gen. of suan, m., sleep, 

suerc, pleasant. 
SÚgach, merry. 
SÚil-aibig, bright-eyed, wide- 

súil-iáchuint, f., a look. 
sult, m., g. silt [tuilt], fun, 

sultvar, merry, amusing. 
sun, demons. adj., used after 

broad sounds. 
Sy [hí], v.n., sitting. 
sychán, m., a seat. 

taca, m., a support. 
tachda, v.n., surfocating. 
taguihi, come, arrived. 
taguim, I come. 
taguirt, v.n., referring to. 
taihí, f., habit, practice. 

táin, i, a drove, cattle- 

tainghav, v.n., shining, 

pleasing, a glitter. 
tainghim, I shine ; t. le, I 

táinisht, m., an heir-apparent. 
tairifeach, profitable, useful. 
tairishgint, v.n., offering. 
táirshach, f., threshold. 
tál, v.n., giving milk, pour- 

ing forth. 
talav, m., land, ground. 
tamal, m., a while, a space. 
tánamuir, past pl 1 of 

tany, thin, slender. 
tar, prep., over : t. ésh, after 

(followed by gen.). 
tarac, v.n., drawing ; pulling. 
tama, ord. num., second, 

taruigim, I draw ; pull. 
táv, m., side, direction. 
teachduireacht, f., message. 
teacht, v.n., coming. 
teas, m., heat. 
teasy, hot-tempered. 
tedeal, m., title. 
tég, imperat. pl. 2 of tém. 
tém, I go. 

tengeas, m., sickness, an ache 
tepim, see Notes. 
teylach [haylach], m., a 

tiád-víng, adj., melodious ; 

lit. sweet-stringed. 

tiágar, m., bulk, stoutness. 
tiágarha, stout ; substantial. 
tiánam ort ! come along ! 
tiarna, m., np. tiarny, a lord. 
tig, m., gs. tí, house. 
tig, comes ; tig lium, I can. 
tímpal, prep. around, (govs. 

gen. save when followed 

by er or le). 
tiompán, m., a musical in- 

tisbeáint, v.n., showing, dis- 

tisbeánta, shown, displayed. 
tisbeánuim, I show, fut. sg. 3 

titim, I fall, am slain. 
tiucad (hucad), fut. sg. l of 

tiuv, dense. 
lobar, m., np. toibireacha, a 

well, spring. 
tóguim, I lift, I take. 
tóguint, v.n., lifting, taking. 
toibireacha, see tobar. 
tcil, f., wish, inclination. 
toilím, I consent. 
tóin, 1, bottom. 
toishc, because. 
toivíreas, see sevireas. 
tórav, m., a wake. 
tds, v.n., measuring. 
tosách, m., a beginning, the 

tosanuím, I commence. 
trácht, v.n., discussing (er). 
tráh, m., a time, season. 


treasguirt, v.n., overthrowing. 
treasna, prep. gov. gen., 

treau, v.n., ploughing. 
trén-ear, m., a champion. 
tréni, f., strength. 
treó, direction, way. See 

treshi, comp. of trián. 
trévshi, m., a space of time. 
tré, through, because of. 
trial, v.n., travelling. 
trian, m., p. treana, a third. 
trián, strong. 
trlel, imperat. sg.2 of trialuim, 

I try, test. 
trihav, m., dp. trihív, a fit (of 

laughter, or coughing). 
trim, dry. 

tríu, ord. num., third. 
triumuím, I dry. 
triúr, m., g., trír, three 

troid, v.n., fighting, a fight. 
troidim, I fight. 
troum, heavy. 
truig, t, np. truihi, a foot, 

a foot in measurement. 
truimi, comp. of troum. 
trúm, m., the elder-tree. 
tua, f., ds. tueg, an axe. 
tuah, f., ds. tueh, a people, 

the country. 
tuerim, f., opinion. 
tuerishc, f., news, information 
tuguim, I give, bring. t. fé 

neára, I notice. 

tuigim, I understand. 
tuili [hili], m., an addition, 

tuílti, deserved, merited. 
tuím, see sím. 

túir, imperat. sg. 2 of tuguim. 
tuirshi, f., weariness. 
tuirt, f., size. 
túirt, v.n., giving, bringing, 

túishgi, sooner, before. 
tuishgint [hishgint], £., in 

tumuim, I dip, immerse. 
tur, dry. 

túrh-, fut. stem of tuguim. 
túrha, given, brought. 
tútach, clumsy, coarse ; comp 

tyshach [híshach], m., p. 

tuíshig, a chief. 

ú, m., copper. 
uachdar, m., surface. 
uachdarach, uppermost. 
ualach, m., a load. 
ualhirt, f., a sustained roar. 
uar, m., pride. 
ucht, m., the bosom, lap. 
Úd, demons. adj. See 

ueg, from him, from it. 
ueg, f., gs. ua, np. uana, a 

uegineas, m., loneliness, 

uer, f., a time, hour. 

[ 5° 

uereanta, sometimes. 
ueshleacht, f., nobility. 
ueshli, noblemen. 
úhásach, wonderful. 
uingeóin, a n-u-., in spite of. 
uiread, see iread. 
Úirlish, f., an instrument. 
ulú, v.n., paving homage. 
Úluím, I pay homage, bow. 
um, about, around, on. 
umad, m., number, abun 

umalán, entire, complete. 
umláini, f., the whole, com 

Úmpáil, turning, changmg. 

úmpuím, past. s g . 3 d'iúmpa, 

I turn. 
úna [iúna], f., pl. úny, a 

wonder, úna hél " a world's 

wonder " ; a great wonder, 

pl. úny sél. 
unan, equal. 
Únhirt, v.n., struggling. 
Úntach, wonderful. 
úntuív, f., conndence, trust. 
Úr, fresh, green. 
uruim, f., g. urama, esteem, 

usáid, f., use. 
vairiv, see maruím. 
vesht, gen. veshdi, a vest, 


3 903 

01192206 9